Այլ անվանումներ
- Ռուսերեն
- Шампиньон крупноспоровый
Հարսնուկ (Agaricus) ցեղանունի ամբողջական բառահոդվածը
Անվան հիմնավորում
Ընդունված գիտական անուն. Agaricus crocodilinus Murrill.
Անվանաբանական նշում. Նախկինում գործածված Agaricus urinascens անվանումը այս տեսակի հոմանիշն է։
Ինչպես ճանաչել
Գլխարկը խոշոր է՝ սովորաբար 8–25 սմ, սկզբում գմբեթաձև, հետագայում ուռուցիկից լայն բացված։ Մակերեսը սպիտակավուն է, տարիքի հետ դեղնավուն կամ բաց շագանակագույն, հաճախ՝ լայն, դեղնաշագանակագույն թեփերով ու ճաքերով։
Թիթեղները ազատ են, խիտ․ սկզբում մոխրասպիտակ կամ գունատ վարդավուն, ապա մուգ շագանակագույնից գրեթե սևաշագանակագույն։ Ոտիկը 5–12 սմ × 2–3,5 սմ է, սպիտակավուն-կրեմագույն, ներքևում երբեմն թեփուկավոր, ունի լայն, կրկնակի թաղանթավոր օղակ։ Միսը սպիտակ է, խիտ, կտրվածքում կարող է շատ թույլ վարդագունել․ սկզբում նուշի, հետագայում ամոնիակային հոտով։ Սպորափոշին մուգ շագանակագույն է, իսկ սպորները՝ համեմատաբար խոշոր։
Որտեղ և երբ է աճում
Հումուսային սապրոտրոֆ է։ Աճում է բաց խոտածածկ վայրերում՝ մարգագետիններում, արոտավայրերում, ճանապարհեզրերի ու անտառեզրերի խոտածածկ հատվածներում, մեկական կամ խմբերով, հաճախ՝ կախարդական օղակներով։ Եվրոպայում պտղաբերում է ամռան սկզբից մինչև ուշ աշուն (մոտավորապես հունիս–հոկտեմբեր)։
Հայաստանում գրանցման սկզբնաղբյուրը այս հոդվածում դեռ չի կցվել․ այն անհրաժեշտ է ավելացնել առանձին՝ դաշտային փաստագրման կամ հրապարակված աղբյուրի հղմամբ։
Ուտելիություն / Թունավորություն
Երիտասարդ, ճիշտ որոշված պտղամարմինները ուտելի են և գնահատվում են որպես լավ սունկ։ Չօգտագործել ծերացած նմուշները, որոնց թիթեղները մուգ են ու հոտը՝ տհաճ ամոնիակային։ Ցանկացած սպիտակ գլխարկով Agaricus հավաքելիս անհրաժեշտ է բացառել մահացու թունավոր Amanita-ները․ դրանց թիթեղները մնում են սպիտակ, և ոտիկի հիմքում կա վոլվա։
Նման տեսակներ
- Agaricus arvensis — նման է, բայց ունի զգալիորեն ավելի փոքր սպորներ և հասուն տարիքում սովորաբար պահպանում է ավելի հաճելի անիսային/նուշային բույր։
- Agaricus osecanus — նույնպես փոքրասպոր է և հազվադեպ։
- Agaricus xanthodermus — թունավոր է, վնասվելիս արագ ու վառ դեղնում է, հաճախ ֆենոլի կամ թանաքի հոտով։
- Սպիտակ Amanita-ներ — ունեն մշտապես սպիտակ թիթեղներ և վոլվա, մինչդեռ A. urinascens-ի թիթեղները հասունանալիս մգանում են։