Pholiota — Թեփուկասունկ

Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը

• Գիտական անվանումը. Pholiota (Fr.) P. Kumm. (1871) :

• Ծագումնաբանությունը. Ցեղանունը ծագում է հունարեն pholis (φολίς) բառից, որը նշանակում է «թեփուկ» կամ «զրահի թիթեղիկ»: Սա ուղղակիորեն մատնանշում է ցեղի ներկայացուցիչների մեծ մասի գլխարկի և ոտիկի բնորոշ թեփուկավոր մակերևույթը:

• Ցեղի բնութագիրը. Այս ցեղի սնկերն աճում են հիմնականում բնափայտի (կենդանի կամ մահացած ծառաբների, կոճղերի) վրա: Ցեղն ընդգրկում է ինչպես ուտելի (օրինակ՝ Pholiota nameko՝ ճապոնական խոհանոցում հայտնի Նամեկոն), այնպես էլ անուտելի կամ թույլ թունավոր տեսակներ:

Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը

Հայերեն գրականության մեջ հիմնականում հանդիպում է Թեփուկասունկ տարբերակը:

Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները

• Armillaria. Նման են աճելավայրով (կոճղեր) : Տարբերվում են սպորափոշու գույնով (Pholiota-ն ունի դարչնագույն սպորներ, Armillaria-ն՝ սպիտակ):

• Hypholoma. Աճում են նույն սուբստրատի վրա : Տարբերվում են գլխարկի հարթ մակերևույթով և ավելի վառ, հաճախ ծծմբադեղնավուն գույնով:

• Kuehneromyces. Ունեն թեփուկավոր ոտիկ, բայց գլխարկը հիգրոֆան է (խոնավությունից գույնը փոխող) և հարթ:

• Inocybe. Գլխարկը կարող է լինել թելավոր-թեփուկավոր, բայց հիմնականում աճում են հողի վրա, ոչ թե բնափայտի:

• Hemipholiota. Նախկինում դասվում էին Pholiota ցեղին, տարբերվում են ավելի խոշոր չափսերով և սպորների միկրոսկոպիկ կառուցվածքով:

Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով

• Ռուսերեն. Чешуйчатка (Թեփուկավոր) – հիմնված է մորֆոլոգիայի վրա:

• Անգլերեն. Scalycap (Թեփուկավոր գլխարկ) կամ Shaggy Pholiota – ընդգծում է արտաքին տեսքը:

• Վրացերեն. ქერცლიანი (Kertsliani) – նույնպես նշանակում է թեփուկավոր:

• Գերմաներեն. Schüppling (Թեփուկավոր) – նմանատիպ իմաստաբանություն:

• Ֆրանսերեն. Pholiote – լատիներենից փոխառություն:

• Ճապոներեն. Nameko (Նամեկո) – նշանակում է «լորձոտ սունկ», քանի որ որոշ տեսակներ խիստ լորձնոտ են:

Առաջարկվող նոր անունների քննություն

• Թեփուկասունկ. Ընդունելի է որպես արդեն արմատավորված և գիտականորեն ճշգրիտ պատճենում, որը հասկանալի է մասնագիտական հանրույթին:

• Զրահասունկ. Ամենաարդյունավետն է լատիներեն բնագրի (pholis) իմաստը բացահայտելու և սունկը պատկերավոր նկարագրելու տեսանկյունից:

• Կոճղաթեփուկ. Լավ տարբերակ է գործնական կիրառության համար, քանի որ միանգամից մատնանշում է և՛ արտաքինը, և՛ աճելավայրը:

• Փշասունկ. Թեև դիպուկ է տեսողական առումով, սակայն կարող է շփոթություն առաջացնել Hydnum  ցեղի հետ, որոնք ունեն իրական հիդնոֆոր (փշեր):

Եզրակացություն

Հաստատում ենք Թեփուկասունկ տարբերակը որպես հիմնական անուն՝ հաշվի առնելով դրա տարածվածությունը և ճանաչելիությունը։