Neolentinus — Կոճակեր

Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը

• Գիտական անվանումը. Neolentinus Redhead & Ginns (1985):

• Ծագումնաբանություն. Անունը կազմված է հունարեն neo- (նոր) և լատիներեն lentus (ճկուն, տոկուն, դանդաղ) արմատներից: Այն առանձնացվել է Lentinus ցեղից՝ գենետիկական և մորֆոլոգիական տարբերությունների հիման վրա:

• Ցեղի բնութագիրը. Այս ցեղի սնկերը հիմնականում քայքայում են փայտանյութը (կսիլոտրոֆներ)՝ առաջացնելով գորշ փտում: Ցեղի տիպիկ տեսակը՝ Neolentinus lepideus-ը, հայտնի է իր տոկունությամբ և կարող է աճել նույնիսկ մշակված փայտի (օրինակ՝ երկաթուղային կոճերի) վրա:

Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը

Սունկը հայերեն հստակ թարգմանված ու կիրառելի անուն չունի բացի ցեղանունի պարզ տառադարձումից՝ Նեոլենտինուս

Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները

Անվանակարգման շփոթությունից խուսափելու համար դիտարկենք 5 մոտ ցեղեր.

1. Lentinus. Ավելի փափուկ են, առաջացնում են սպիտակ փտում, Neolentinus-ը առաջացնում է գորշ փտում:

2. Panus . Ունեն թավշյա կամ խոզանավոր գլխարկ, իսկ Neolentinus-ը հաճախ թեփուկավոր է:

3. Pleurotus . Ունեն էքսցենտրիկ ոտիկ, սակայն Neolentinus-ի հյուսվածքն ավելի կոշտ է և չորացող:

4. Heliocybe. Մորֆոլոգիապես շատ նման է, բայց ունի ավելի նուրբ կառուցվածք և տարբերվում է միկրոսկոպիկ հատկանիշներով:

5. Gloeophyllum. Նույնպես աճում է փշատերև փայտի վրա, բայց ունի լաբիրինթոսաձև հիմենոֆոր, ոչ թե թիթեղներ:

Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով

• Ռուսերեն. Пилолистник (Սղոցաթիթեղ) – թիթեղների սղոցաձև եզրերի պատճառով, Шпальный гриб  – Neolentínus lepídeus-ի համար

• Անգլերեն. Train Wrecker (Գնացք կործանող) – քանի որ քայքայում է երկաթուղային կոճերը:

• Վրացերեն. ხერხკბილა (Xerxkbi la – Սղոցաատամ) – նույնպես թիթեղների ձևի պատճառով:

• Գերմաներեն. Sägeblättling (Սղոցաթիթեղիկ):

• Ֆրանսերեն. Lentine (Լենտին):

• Լեհերեն. Twardziak (Կոշտուկ, պնդուկ):

Առաջարկվող նոր անունների քննություն

Ի՞նչն է միավորում բոլոր Նեոլենտինուսներին

Բոլոր նեոլենտինուսները (ի տարբերություն Lentinus-ների կամ այլ նմանակների) օժտված են հետևյալ կենսաբանական «կոդով».

1. Գորշ փտում (Brown Rot). Սա ամենակարևոր գիտական հատկանիշն է։ Նրանք քայքայում են փայտանյութի ցելյուլոզը, բայց թողնում են լիգնինը։ Արդյունքում փայտը դառնում է գորշ, չոր և փշրվող (աղյուսաձև)։

2. Սղոցաձև թիթեղներ. Բոլորի գլխարկի տակ թիթեղների եզրերը կարծես մանր սղոցով կտրտված լինեն։

3. Փայտակերություն (Կսիլոտրոֆ). Նրանք բացառապես փայտի սունկ են, ընդ որում՝ նախընտրում են ասեղնատերև ծառերի (սոճի, եղևնի) չոր փայտը։

---

Չորս տարբերակների վերլուծությունն ու վերջնական գնահատականը

1. Կոշտասունկ

• Վերլուծություն. Լավ նկարագրում է հյուսվածքը։ Neolentinus-ը երբեք փափուկ չի լինում, այն միշտ կաշեկերպ է կամ կոշտ։

• Գնահատական. Լավ է, բայց մի փոքր ընդհանրական է (շատ սնկեր են կոշտ)։

2. Կոճակեր

• Վերլուծություն. Սա ամենահաջողված տարբերակն է։ Չնայած գիտականորեն այն վերաբերում է միայն մեկ տեսակի (N. lepideus), բայց լեզվական տեսանկյունից այն այնքան ուժեղ և հիշվող է, որ կարող է դառնալ ամբողջ ցեղի «դեմքը»։ Հայերենում մենք ունենք «փայտակեր», «արմատակեր», և «կոճակերն» այստեղ հիանալի տեղավորվում է։

• Գնահատական. Ամենաբարձրը՝ իր պարզության և պատկերավորության համար։

3. Սղոցաթիթեղ

• Վերլուծություն. Ինչպես նշեցի, սա ռուսերեն Пилолистник-ի պատճենումն է։ Այն չափազանց տեխնիկական է և երկար։

• Գնահատական. Ցածր (սինթետիկ բառարանային տերմին է, ոչ թե կենդանի անուն)։

4. Կաշեսունկ

• Վերլուծություն. Սա լատիներեն Lentinus-ի ավանդական թարգմանությունն է։ Քանի որ Neolentinus-ը նախկինում եղել է Lentinus-ի մեջ, սա կարող է ծառայել որպես ցեղային հիմք։

• Գնահատական. Միջին (գիտական է, բայց ոչ յուրահատուկ)։

Եզրակացություն

Որպես ցեղանուն ընդունել ԿՈՃԱԿԵՐԸ։

Թեև գիտականորեն բոլոր տեսակները կոճ չեն ուտում, բայց «կոճ» բառը հայերենում նաև նշանակում է ծառի հաստ արմատամաս կամ կտրված փայտի կտոր։ Սա սնկին տալիս է հստակ ինքնություն։

• Ցեղանուն. Կոճակեր (Neolentinus)

• Տեսակ. Կոճակեր թեփուկավոր  (Neolentinus lepideus)

Սա կարճ է, հայեցի է և միանգամից հիշվում է։