Mycena — Պոպոզիկ

Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը

• Գիտական անունը՝ Mycena (Pers.) Roussel (1806):

• Ծագումնաբանություն. Ցեղանունը ծագում է հին հունարեն μύκης (mykes) բառից, որը նշանակում է «սունկ»։ Սակայն սնկաբանության մեջ այն հատկապես բնորոշում է փոքր, նրբակազմ, գլխարկավոր սնկերը ։

• Բնութագիր. Այս ցեղի ներկայացուցիչները հիմնականում սապրոտրոֆներ են, աճում են փտած բնափայտի, տերևային թափուկի կամ մամուռների վրա։ Ցեղը ներառում է հարյուրավոր տեսակներ, որոնց մեծ մասը անուտելի են իրենց փոքր չափսերի և սննդային արժեքի բացակայության պատճառով, իսկ որոշ տեսակներ (օրինակ՝ Mycena pura) պարունակում են տոքսիններ (մուսկարին) ։ Կան նաև բիոլյումինեսցենտ տեսակներ։

Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը

• Առկա անուններ. Միցենա (ուղղակի տառադարձում)

• Քննադատություն. «Միցենա» տարբերակը զուրկ է լեզվական ինքնությունից և գիտական տերմինի մեխանիկական փոխառություն է։ 

Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները

• Marasmius. Նման են Mycena-ին, բայց չորանալուց հետո խոնավության դեպքում վերականգնվում են (ռեհիդրացիա), ինչը Mycena-ն չունի ։

• Galerina. Ունեն շագանակագույն սպորափոշի (Mycena-ի սպորափոշին սպիտակ է)։ Որոշ տեսակներ մահացու թունավոր են ։

• Hemimycena. Շատ ավելի փոքր են և հիմնականում սպիտակավուն, Mycena-ի համեմատ ավելի նուրբ են։

• Mycenella. Տարբերվում են միկրոսկոպիկ կառուցվածքով (ելուստավոր սպորներով)։

• Psathyrella (Փխրասունկ). Գլխարկի եզրերը շատ փխրուն են, իսկ սպորափոշին՝ մուգ շագանակագույնից սև ։

Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով

• Ռուսերեն. Мицена (տառադարձում)։

• Անգլերեն. Bonnet mushrooms (Գլխարկ-սնկեր՝ հիմնվելով կոնաձև գլխարկի ձևի վրա) ։

• Վրացերեն. მიცენა (Mitsena) կամ ձևաբանորեն նմանեցվում է ზარისებრი (զանգակաձև) սնկերին ։

• Գերմաներեն. Helmlinge (Սաղավարտիկներ՝ գլխարկի ձևի պատճառով)։

• Ֆրանսերեն. Mycène։

• Իտալերեն. Micena։

• Լեհերեն. Grzybówka (Սնկիկ)։

Առաջարկվող նոր անունների քննություն

Զանգակասունկ. Անվանումը լեզվաբանորեն անթերի է և բնորոշ հայերենի բառակազմությանը, սակայն այն չափազանց ընդհանրական է սնկաբանական ճշգրտության տեսանկյունից։ Եթե բույսերի դեպքում զանգակաձևությունը հազվադեպ է և հեշտ տարբերակվող, ապա սնկերի աշխարհում հարյուրավոր տեսակներ ունեն զանգակաձև գլխարկներ (օրինակ՝ Conocybe, Panaeolus, Coprinellus): «Զանգակասունկը» չի մատնանշում Mycena ցեղի այն առանձնահատուկ սրածայրությունը

Նրբասունկ. Սա գիտականորեն բավականին դիպուկ բնորոշում է, քանի որ ընդգծում է այս ցեղի ներկայացուցիչների մորֆոլոգիական հիմնական գիծը՝ բարակ ոտիկը և նրբակազմ պտղամարմինը: Սակայն սնկաբանական տեսանկյունից այն չափազանց ընդհանրական է և կարող է վերաբերել տասնյակ այլ փոքր սնկերի, ինչը կարող է շփոթություն առաջացնել դասակարգման մեջ: Գնահատականը՝ միջին արժեքավորություն:

Թափուկասունկ. Անվանումը հիմնված է էկոլոգիական հատկանիշի վրա, քանի որ այս սնկերը հիմնականում աճում են անտառի տերևային թափուկի վրա: Թեև տերմինը գիտական է, այն զուրկ է պատկերավորությունից և չի օգնում սնկահավաքին տեսողականորեն ճանաչել սունկը մյուս նմանակներից: Գնահատականը՝ բավարար:

Պոպոզիկ. Սա հեղինակային նորաբանություն է, որն ամենահաջողվածն է թե՛ լեզվաբանական, թե՛ սնկաբանական տեսանկյունից: Այն հիմնված է հայերենի «պոպոզ» (ցցված, սուր գագաթով) արմատի վրա, որին ավելացվել է սնկի փոքրությունը շեշտող «-իկ» ածանցը: Այն հիանալի կերպով արտացոլում է Mycena ցեղին բնորոշ կոնաձև, դեպի վեր սրված գլխարկների ձևը: Գնահատականը՝ գերազանց և ընդունելի որպես հիմնական տերմին:

Եզրակացություն

Հայերենի սնկանունների բառարանում Mycena ցեղի համար որպես պաշտոնական հայերեն անվանում հաստատել ՊՈՊՈԶԻԿ տարբերակը:

Հիմնավորում.

1. Ձևաբանական ճշգրտություն. Mycena ցեղի տեսակների մեծ մասն ունի կենտրոնական մասում ընդգծված ցցվածքով (umbonate) կոնաձև գլխարկ: «Պոպոզ» բառը հայ մարդու գիտակցության մեջ անմիջապես արթնացնում է այդ յուրահատուկ տեսողական պատկերը՝ դարձնելով սունկը հեշտ ճանաչելի:

2. Լեզվական անկախություն. Ի տարբերություն «Զանգակասունկ» կամ «Միցենա» տարբերակների, «Պոպոզիկը» ստեղծում է զտարյուն հայկական անվանաբանական միավոր: Այն թույլ է տալիս  ձևավորել սեփական սնկային մշակույթը:

3. Տեսակային կիրառելիություն. Այս անունը հարմար հիմք է ստեղծում հետագա տեսակների անվանակոչման համար (օրինակ՝ Արյունոտ պոպոզիկ, Մանուշակագույն պոպոզիկ և այլն), ինչը բառարանի համակարգվածության գլխավոր նախապայմանն է:

4. Մշակութային համապատասխանություն. «-իկ» մասնիկը սնկանվանը տալիս է մտերիմ և ժողովրդական հնչողություն՝ միաժամանակ մատնանշելով դրա միկրոմորֆոլոգիան, ինչը բնորոշ է հայերենի բառակազմական ավանդույթներին: