Helvella — Թամբակ

Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը

• Գիտական անվանումը. Helvella (L. ex Fries)։

• Ծագումնաբանություն. Լատիներեն helvus (դեղնավուն) բառի փոքրացուցիչ ձևն է։ Հնում այս բառով բնորոշել են «փոքր ուտելի կանաչեղենը»։ Ժամանակակից սնկաբանության մեջ այն ներառում է ասկոմիցետների մի մեծ խումբ, որոնք աչքի են ընկնում իրենց անկանոն, բլթակավոր կամ թամբաձև գլխարկներով։

• Նշանակությունը. Ցեղի ներկայացուցիչների մեծ մասը պայմանականորեն ուտելի են (ջերմային մշակումից հետո), սակայն կան նաև թունավոր տեսակներ, ինչպիսին է Helvella lacunosa-ն (Սև թամբակ), որը կարող է պարունակել գիրոմիտրինի հետքեր։

Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը

• Առկա անվանումներ. Հելվելա

• Քննադատություն. Լատիներեն անվան ուղղակի տառադարձումն է, ըստ էության սունկը հայերեն համարժեք չունի։

Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները

Helvella-ն հաճախ շփոթում են հետևյալ ասկոմիցետների հետ.

1. Gyromitra. Գլխարկը ուղեղանման է, ոչ թե թամբաձև կամ բլթակավոր։ Խիստ թունավոր է ։

2. Morchella. Գլխարկը մեղրահացանման է (խորշիկներով), իսկ Helvella-ինը հարթ է կամ ալիքաձև ։

3. Discina. Պտղամարմինը ափսեանման է կամ սկավառակաձև, չունի արտահայտված ոտիկ, որը բնորոշ է Helvella-ներին։

Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով

• Ռուսերեն. Лопастник (թիակավոր/բլթակավոր) — շեշտում է գլխարկի կառուցվածքը։

• Անգլերեն. Elfin saddle (Էլֆերի թամբ) — ռոմանտիկ մետաֆոր է սնկի ձևի վերաբերյալ։

• Վրացերեն. უნაგირა სოკო (Unagira soko) — նույնպես նշանակում է «Թամբաձև սունկ»։

• Գերմաներեն. Sattellorche (Թամբա-լորխել)։

• Ֆրանսերեն. Hellevelle — լատիներենի ադապտացիա։

Առաջարկվող նոր անունների քննություն

Թամբակ. Հիանալիորեն համադրում է սնկի տեսողական կերպարը (թամբի նմանությունը) և հայերենի բառակազմական ճկունությունը։ «-ակ» վերջավորությունը տալիս է տերմինաբանական ավարտուն տեսք և թեթևություն։ Այն հեշտությամբ թույլ է տալիս կազմել տեսակների անուններ՝ Սպիտակ թամբակ, Սև թամբակ, Գանգուր թամբակ։ Թամբասունկ. Էլի աշխատող տարբերակ է, այլ լեզուներում ամենադոմինանտ՝ թամբ մորֆոլոգիական հատկանիշի կիրառմամբ, սակայն, սըտ մեր որդեգրած սկզբւոնքը, պետք է խուսափել +ասունկ կառուցվածքով բառարանը ծանրաբեռնելուց։

Եզրակացություն

Հայերենի սնկանունների բառարանի համար Helvella ցեղի պաշտոնական անվանում հաստատել ԹԱՄԲԱԿ-ը։