Gymnopus — Մերկոտիկ

Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը

• Գիտական անվանում. Gymnopus (Pers.) Gray.

• Ծագումնաբանություն. Կազմված է հին հունարեն gymnos (γυμνός)՝ «մերկ» և pous (πούς)՝ «ոտք/ոտիկ» արմատներից։

• Ցեղի բնութագիրը (ընդհանրական մորֆոլոգիա). * Գլխարկ. Փոքր կամ միջին չափի, հաճախ ուռուցիկ, որը հետագայում տափակում է:

  • Թիթեղիկներ. Ազատ են կամ թույլ կպած ոտիկին, հիմնականում սպիտակ կամ բաց գույնի:

  • Ոտիկ. Կենտրոնական է, բնորոշվում է առաձգականությամբ կամ մանրաթելային ամրությամբ: Ամենակարևոր հատկանիշը՝ մերկ է, զուրկ է մասնակի կամ ընդհանուր ծածկոցի մնացորդներից (չունի օղակ և վոլվա):

  • Սպորափոշի. Սպիտակ կամ բաց կրեմագույն:

  • Կենսակերպ. Սապրոտրոֆներ են, քայքայում են անտառային թափուկը։

Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը

• Առկա անվանումներ. Կոլիբիա (տառադարձում)

• Քննադատություն. Իրականում այս սնկի համար կիրառելի հայերեն անուն չկա։ «Կոլիբիա» անունը լեզվական տառադարձում է և սխալ անվանում ցեղի որոշ տեսակների համար երբ նրանք դեռ չէին առանձնացվել Կոլիբիա ցեղից։

Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները

• Marasmius (Չամչասունկ). Ունեն ավելի բարակ, լարանման ոտիկ և չորանալուց հետո կրկին «կենդանանալու» հատկություն:

• Mycetinis (Սխտորասունկ). Ունեն սխտորի սուր հոտ, որը Gymnopus-ի մոտ բացակայում է:

• Collybia (Կոլիբիա՝ նեղ իմաստով). Այս ցեղի մեջ մնացել են միայն այն տեսակները, որոնք մակաբուծում են այլ սնկերի փտած պտղամարմինների վրա:

• Rhodocollybia. Ունեն ավելի մեծ պտղամարմին և վարդագույն երանգով սպորափոշի:

• Megacollybia. Խոշոր են, ոտիկի հիմքում ունեն հզոր սպիտակ միցելիալ թելեր (ռիզոմորֆներ):

Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով

• Ռուսերեն. Коллибия, Гимнопус (գիտական տառադարձում)։

• Անգլերեն. Toughshank (Կոշտ սրունք) – շեշտում է ոտիկի կառուցվածքը:

• Վրացերեն. Gvimra (გვიმრა) – նշանակում է «պտեր» (աճելավայրի բնորոշում):

• Թուրքերեն. Çürükçül mantarı (Փտասունկ) – ընդհանուր անուն սապրոտրոֆների համար:

• Գերմաներեն. Rübling (Շաղգամիկ) – պտղամարմնի ձևի համար:

• Լեհերեն. Łysostopek (Մերկոտիկ/Մերկոտն) – լատիներենի ճշգրիտ թարգմանություն:

Առաջարկվող նոր անունների քննություն

Դիտարկենք Ձեր նախընտրած տարբերակները.

1. Մերկոտիկ. (Գնահատական՝ 5/5) – Շատ հաջողված տարբերակ է: «Ոտիկ» վերջավորությունը բնորոշ է սնկաբանական տերմինաբանությանը (հմմտ. թավոտիկ, խայտոտիկ): Այն փաղաքշական երանգ ունի, ինչը համապատասխանում է այս ցեղի սնկերի փոքր և նուրբ չափսերին:

2. Մերկոտն. (Գնահատական՝ 4/5) – Ավելի խիստ, գրքային տարբերակ է: Հնչում է որպես մակդիր (ինչպես բոկոտն): Գիտական տերմինի համար կարող է լինել ավելի ծանրակշիռ, բայց սնկի տեսքի համար «Մերկոտիկը» ավելի պատկերավոր է:

3. Թափուկասունկ. (Գնահատական՝ 4/5) – Ճիշտ է բնութագրում էկոլոգիան, բայց զիջում է «Մերկոտիկին» մորֆոլոգիական ճշգրտությամբ:

Եզրակացություն

Հաշվի առնելով լատիներեն բնագրի իմաստը և հայերենի բառակազմական նրբերանգները՝ Gymnopus ցեղի համար որպես պաշտոնական հայերեն անվանում հաստատել Մերկոտիկ տարբերակը: Այն թե՛ գիտական է, թե՛ լեզվամտածողությանը հարազատ:

Տեսակների օրինակներ.

• Gymnopus dryophilus — Մերկոտիկ կաղնու