Fomes — Աբեթասունկ

Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը

• Լատիներեն fomes նշանակում է «աբեթ» կամ «կայծ»: Սա այն նյութն է, որը հեշտությամբ բռնկվում է և պահպանում կրակը:

• Բնութագիր: Ցեղն ընդգրկում է բազմամյա, կոշտ, փայտացած պտղամարմիններով սնկեր: Նրանք կատարում են «անտառային սանիտարի» դեր՝ քայքայելով ծերացած ծառերի բնափայտը (սպիտակ փտում): Տիպիկ տեսակը՝ Fomes fomentarius-ն է:

Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը

• Աբեթասունկ: Սա հայերենի ամենահաջողված սնկանուններից է: Այն բարդ բառ է՝ կազմված «աբեթ» (կրակ ստանալու նյութ) և «սունկ» արմատներից:

• Սխալ կիրառություն: Խնդիրն այն է, որ խորհրդային տարիներին, ռուսերեն Трутовик բառի ազդեցությամբ, «աբեթասունկ» սկսեցին կոչել ծառի վրա աճող ցանկացած սունկ, անգամ սնկեր, որոնք չունեն աբեթային կիրառելիության պտղամիս։ Այսպիսով տարբեր ցեղերի պատկանող մի շարք սնկեր կոչվում են միևնույն աբեթասունկ անունով՝ ստեղծելով կարգաբանական խառնաշփոթ:

• Մեր մոտեցումը: Մեր կարծիքով բուն խառնաշփոթը ծագում է Polyporaceae ընտանիքին Աբեթասնկայիններ անունը տալուց: Առաջարկում ենք լատիներեն նշանակությանը հաատարիմ այն դարձնել՝ Ծակոտկենավորներ։ Այնուհետև Աբեթասունկ անունը պահպանել բացառապես Fomes ցեղի համար, իսկ մյուսներին տալ իրենց ճիշտ անունները՝ ըստ Ծակոտկենավորների ընտանիքի:

Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները

Ահա 5 մոտ ցեղեր, որոնց հաճախ սխալմամբ «աբեթասունկ» են անվանում.

1. Phellinus: Շատ նման է աբեթասնկին, բայց ավելի ծանր է և կարծր (ինչպես քարը), հյուսվածքը մուգ դարչնագույն է:

2. Ganoderma: Ունի փայլուն, կարծես լաքապատված մակերես:

3. Fomitopsis: Մակերեսին հաճախ ունենում է նարնջագույն կամ կարմիր գոտիներ (ժապավեններ):

4. Cerioporus: Ի տարբերություն իսկական աբեթասնկի, սա փափուկ է և մատղաշ ժամանակ ուտելի:

5. Piptoporus: Աճում է միայն կեչու վրա, ունի սպիտակավուն, խցանանման միս:

Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով

• Ռուսերեն: Трутовик настоящий (Իսկական աբեթասունկ)։

• Անգլերեն: Tinder fungus, Hoof fungus (Աբեթասունկ, Սմբակասունկ՝ ձևի համար)։

• Վրացերեն: აბედა სოკო (Abeda soko) – Նույնպես նշանակում է աբեթասունկ ։

• Գերմաներեն: Zunderschwamm (Կայծի սունկ/վառելանյութ-սունկ)։

• Ֆրանսերեն: Amadouvier (Աբեթ պատրաստող)։

• Թուրքերեն: Kav mantarı (Աբեթասունկ)։

• Պարսկերեն: قارچ فندک (Qarch-e fandak) – Կրակայրիչի սունկ։

Առաջարկվող նոր անունների քննություն

Քանի որ «Աբեթասունկը» ցեղանունն է, տեսակների համար առաջարկում եմ.

1. 1. Աբեթասունկ իսկական  (Fomes fomentarius): Սա մեր հիմնական տեսակն է:

   2. Սմբակաձև աբեթասունկ: Քանի որ պտղամարմինը հաճախ հիշեցնում է ձիու սմբակ (անգլերենում կոչվում է Hoof fungus):

   3. Մոխրագույն աբեթասունկ: Ըստ գույնի բնութագրի:

Եզրակացություն

Հաստատել հետևյալ դասակարգումը.

• Ընտանիք՝ Ծակոտկենավորներ (Polyporaceae)

• Ցեղ՝ Աբեթասունկ (Fomes)

• Տեսակ՝ Աբեթասունկ իսկական (Fomes fomentarius)