Coprinopsis — Կոյասունկ

Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը

• Ծագումը: Անվանումը կազմված է հունարեն κόπρος (kopros) — «գոմաղբ, կղանք» և ὄψις (opsis) — «տեսք, նմանություն» բառերից։

• Դասակարգում և նշանակություն: Coprinopsis-ը պատկանում է Psathyrellaceae ընտանիքին։ Նախկինում այս տեսակները ներառված էին Coprinus (Թանաքասունկ) ընդարձակ ցեղի մեջ, սակայն մոլեկուլային-ֆիլոգենետիկ հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ դրանք էվոլյուցիոն տեսանկյունից տարբեր են։

• Կենսակերպ: Այս ցեղի ներկայացուցիչները սապրոտրոֆներ են, որոնցից շատերը կոպրոֆիլ են (աճում են գոմաղբի վրա)։ Ցեղի տիպիկ տեսակներն են՝ Coprinopsis atramentaria (ուտելի է, բայց ալկոհոլի հետ՝ թունավոր) և Coprinopsis strossmayeri։

Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը

• Առկա անվանումներ: «Գոմաղբասունկ» (ռուսերեն Навозник-ի պատճենում)։

• Քննադատություն: «Գոմաղբասունկ» անվանումը կոշտ է, հնչերանգային առումով՝ տհաճ և գիտականորեն ոչ միշտ ճշգրիտ, քանի որ այս ցեղի ոչ բոլոր տեսակներն են աճում բացառապես գոմաղբի վրա։ 

Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները

Տարբերակելու համար անհրաժեշտ է դիտարկել հետևյալ ցեղերը.

1. Coprinus: Ունեն ավելի մեծ պտղամարմին, օրինակ՝ C. comatus: Տարբերվում են սպորների կառուցվածքով և գենետիկորեն։

2. Coprinellus: Ավելի փոքր են, հաճախ ունենում են փայլուն մասնիկներ (միկրոսկոպիկ մազիկներ) գլխարկի վրա, ինչպես C. micaceus։

3. Psathyrella: Գլխարկները չեն լուծվում, պտղամարմինը չափազանց փխրուն է։

4. Parasola: Գլխարկները հովանոցաձև են, առանց թեփուկների կամ մազիկների, սովորաբար աճում են խոտածածկ տարածքներում։

5. Panaeolus: Սպորափոշին սև է, բայց գլխարկները չեն թեքվում և չեն լուծվում թանաքանման զանգվածի։

Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով

• Ռուսերեն: Навозник (Գոմաղբի վրա աճող)։

• Անգլերեն: Inky cap (Թանաքե գլխարկ)։

• Վրացերեն: სილიო (Silio) ։

• Թուրքերեն: Mürekkep mantarı (Թանաքասունկ)։

• Պարսկերեն: قارچ مرکبی (Թանաքասունկ)։

• Գերմաներեն: Tintlinge (Թանաքոտներ)։

• Ֆրանսերեն: Coprin (Լատիներենից փոխառյալ)։

• Իտալերեն: Coprino (Լատիներենից փոխառյալ)։

• Լեհերեն: Czernidłak (Սևացնող, թանաքոտող)։

• Չեխերեն: Hnojník (Գոմաղբասունկ)։

Առաջարկվող նոր անունների քննություն

Անվանման թեկնածու	Ստուգաբանական և իմաստային վերլուծություն	Գնահատական
Գոմաղբասունկ	Ռուսերեն «Навозник» բառի ուղղակի պատճենումն է։ Չնայած իմաստային ճշգրտությանը, այն չափազանց երկարաշունչ է և կենցաղային-կոպիտ երանգ ունի, ինչը խորշեցնում է սնկի ուտելի տեսակների օգտագործումից։	Անընդունելի
Թրիքասունկ	Բնիկ հայերեն «թրիք» արմատով կազմված անուն։ Ունի նույն իմաստային ծանրաբեռնվածությունը, ինչ «գոմաղբասունկը», բայց ավելի բարբառային և ոչ գիտական հնչողություն ունի։	Անցանկալի
Թանաքասունկ	Արտացոլում է սնկի գլխարկի ինքնալուծման (autolysis) հատկությունը։ Թեև նկարագրական է, սակայն այն բնորոշում է միայն հասունացման փուլը և չի արտահայտում ցեղի էկոլոգիական բնույթը։ Բացի այդ մենք այն արդեն ընդունել ենք coprinus ցեղի համար։	Լրացուցիչ/Հոմանիշ
Կոյասունկ	Օգտագործված է «կոյ» (կույտ, աղբ, նաև՝ գոմաղբ) արմատը։ Այն ամենամոտն է լատիներեն Coprinopsis (kopros — կոյ) բնագրին։ Հնչում է ակադեմիական, սեղմ է և բարեհունչ։	Գերազանց
Կոյակ	«Կոյ» արմատի և «-ակ» փոքրացուցիչ-փաղաքշական կամ պատկանելություն ցույց տվող մասնիկի միացումն է։ Չափազանց հակիրճ է, բայց կարող է շփոթվել այլ հասկացությունների հետ։	Բավարար
Կվաբնակ / Կվածին	Այստեղ օգտագործվում է «կվի» (արտաթորանք) արմատը։ «Կվաբնակը» ճիշտ է նկարագրում միջավայրը, իսկ «Կվածինը»՝ ծագումը։ Սակայն «կվի» արմատը ժամանակակից հայերենում գրեթե չի գործածվում և կարող է անհասկանալի լինել լայն շրջանակների համար։	Գիտական-նեղ
Կոյաճ	Կազմված է «կոյ» + «աճ» (աճող) բաղադրիչներից։ Լեզվաբանորեն շատ հետաքրքիր կառույց է, որը հիշեցնում է «արագաճ» կամ «ինքնաճ» բառերը, բայց որպես սնկանուն կարող է ընկալվել որպես գործողություն, այլ ոչ թե տեսակ։	Լավ

Եզրակացություն

Որպես գիտական և լեզվաբանական վերլուծության արդյունք՝ Coprinopsis ցեղի համար հայերեն պաշտոնական անվանում հաստատել Կոյասունկ տարբերակը։ Այն բավարարում է գիտական ճշգրտությանը (լատիներեն copros արմատի թարգմանությունն է), ապահովում է լեզվական անկախությունը ռուսերեն պատճենումից և ունի բնիկ հայկական հնչողություն։