Chalciporus — Պղպեղասունկ

Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը

• Գիտական անունը. Chalciporus (Bataille).

• Ծագումնաբանություն. Հունարեն khalkos (χαλκός) — «պղինձ» և poros (πόρος) — «ծակոտի»: Ի տարբերություն այլ բոլետների, այս ցեղի սնկերն ունեն յուրահատուկ պղնձակարմրավուն խողովակիկներ (ծակոտիներ), ինչն արտացոլված է անվան մեջ:

Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը

Հայերենում այս ցեղի ներկայացուցիչներին սովորաբար անվանում են Պղպեղասունկ:

• Քննադատական վերլուծություն. Սա հազվադեպ դեպքերից է, երբ ռուսերենից կատարված պատճենումը (Перечный гриб) իմաստային առումով արդարացված է, քանի որ այս սունկը միակն է, որը չորացնելիս և աղալիս իսկապես ծառայում է որպես պղպեղի փոխարինող: Սակայն խնդիրն այն է, որ «Պղպեղասունկ» անունը Հայաստանում սխալմամբ տարածվել է նաև Lactifluus piperatus-ի վրա:

Մեծ շփոթմունք. Chalciporus թե՞ Lactifluus

Սա հայկական սնկաբանության տերմինաբանական թյուրիմացություններից մեկն է.

1. Chalciporus (Իսկական Պղպեղասունկ). Խողովակավոր է (ինչպես յուղասունկը), փոքր է, չորացվում է և օգտագործվում որպես համեմունք:

2. Lactifluus piperatus (Կծվակաթնուկ). Թիթեղավոր է, արտադրում է կաթնահյութ, խոշոր է և սպիտակ: Այն ուտելի է միայն աղ դրած վիճակում՝ երկար ջրխաշից հետո:

Կարևոր նշում. Եթե դուք տեսնում եք սպիտակ, մեծ, «կաթ» տվող սունկ, դա Կծվակաթնուկն է: Եթե տեսնում եք փոքրիկ, շագանակագույն, ներքևից սպունգանման սունկ՝ դա Պղպեղասունկն է:

Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները

• Suillus (Յուղասունկ). Ունի լորձնային գլխարկ և օղակ ոտիկի վրա. Chalciporus-ը չոր է և առանց օղակի:

• Tylopilus felleus (Լեղասունկ). Խողովակիկները վարդագույն են, համը՝ դառը, բայց ոչ կծու:

• Boletus (Բոլետուս). Շատ ավելի խոշոր են, ոտիկի վրա ունեն ցանցիկ, որը բացակայում է պղպեղասնկի մոտ:

Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով

• • Ռուսերեն. Перечный гриբ (պղպեղային սունկ) — համի պատճառով:

  • Անգլերեն. Peppery bolete — (Պղպեղային բոլետ) համի և բոլետային կառուցվածքի պատճառով:

  • Վրացերեն. წიწაკა სოკო (tsitsaka soko) — բառացի «պղպեղասունկ, ծիծակասունկ»:

  • Գերմաներեն. Pfeffer-Röhrling (պղպեղային խողովակավոր) — ընդգծում է և՛ համը, և՛ հիմենոֆորի տիպը:

  • Ֆրանսերեն. Bolet poivré — պղպեղային բոլետ:

  • Իտալերեն. Boleto pepato — նույն իմաստը:

  • Լեհերեն/Չեխերեն. Maślak pieprzowy / Klouzek peprný — Պղպեղային յուղասունկ՝ կապում են յուղասնկերի հետ (նախկին դասակարգմամբ):

Առաջարկվող նոր անունների քննություն

1. Պղնձեսպունգ

• Վերլուծություն. Սա լատիներեն Chalciporus (պղնձա-ծակոտի) անվան ստեղծագործական թարգմանությունն է։ «Սպունգ» արմատը հրաշալիորեն մատնանշում է խողովակավոր սնկերի (Boletales) կարգը, որոնց հաճախ ժողովրդական լեզվով «սպունգանման» են անվանում։

• Գնահատական. 8/10 (Գիտականորեն շատ բարձր արժեք ունի, բայց կարող է մի փոքր խորթ հնչել սովորական սնկահավաքի համար)։

2. Կծվասունկ

• Վերլուծություն. Նկարագրական անուն է, որը հիմնված է սնկի ամենաէական հատկանիշի վրա։

• Թերությունը. Չափազանց ընդհանրական է։ Ինչպես նախորդիվ քննարկեցինք, Հայաստանում կան տասնյակ կծու սնկեր (կաթնասնկեր, աղբյուրասնկեր)։ «Կծվասունկ» ասելիս մարդը կարող է հասկանալ նաև Lactifluus piperatus-ը կամ Russula emetica-ն։

• Գնահատական. 5/10 (Թույլ է, քանի որ չի ապահովում տեսակային տարբերակում)։

3. Պղպեղասունկ

• Վերլուծություն. Սա ավանդական տարբերակն է, որը մենք արդեն վերլուծել ենք։ Չնայած ռուսերենից պատճենված լինելուն, այն ունի ուժեղ կողմ՝ այս սունկը իրականում օգտագործվում է որպես պղպեղի փոխարինող։

• Գնահատական. 9/10 (Եթե մենք սա «ամրագրենք» միայն Chalciporus-ի համար և արգելենք կիրառել սպիտակ կաթնասնկերի վրա, այն կդառնա կատարյալ տերմին)։

4. Փլփիլ, փլփլուկ (բարբառային՝ տաքդեղ)

• Վերլուծություն. Սա լեզվաբանական «ադամանդ» է։ «Փլփիլ»-ը պղպեղի բնիկ հայկական կամ շատ վաղ փոխառյալ ձևն է (հաճախ հանդիպում է բարբառներում)։ Օգտագործելով «Փլփիլասունկ» կամ ուղղակի «Փլփլուկ», մենք սնկին տալիս ենք հայկական ինքնություն։ Սակայն փըլ արմատը կարող է ընկալվել նաև փայլ, փայլփլուն իմաստով, ինչ ը շփոթության տեղիք կարող է տալ

• Գնահատական. 9/10 (Լավագույն տարբերակն է ազգային բառարան ստեղծելու տեսանկյունից)։

5. Մռմռուկ

• Վերլուծություն. Սա բնաձայնական (onomatopoeic) անուն է, որը նկարագրում է լեզվի վրա սնկի թողած ազդեցությունը (մռմռոցը)։ Շատ հարուստ և կենդանի բառ է։

• Գնահատական. 7/10 (Գեղեցիկ է, բայց մի փոքր ավելի ժողովրդական-բանաստեղծական է, քան կարգաբանական/տաքսոնոմիկ)։

Եզրակացություն

Հայերեն բառարանի համար սահմանվում է հետևյալ կարգը.

• Ցեղանուն՝ Պղպեղասունկ (Chalciporus): Հիմնական տեսակը՝ Պղպեղասունկ սովորական (Chalciporus piperatus):

• Արգելվում է այս անունը կիրառել սպիտակ կաթնասնկերի համար, որոնց համար սահմանվում է Կծվակաթնուկ (Lactifluus piperatus) անվանումը: