Cantharellus — Կանթեղիկ

Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը

• Գիտական անունը. Cantharellus (հիմնական տեսակը՝ Cantharellus cibarius Fries) ։

• Ծագումնաբանություն. Լատիներեն cantharellus բառը հանդիսանում է հունարեն kantharos (κάνθαρος) բառի փոքրացուցիչ ձևը, որը նշանակում է «գավաթ» կամ «կանթեղավոր թաս»։ Այս անունն ընտրվել է սնկի բնորոշ ձագարաձև կամ գավաթաձև տեսքի պատճառով ։

• Ցեղի բնութագիրը. Այս ցեղի սնկերն առանձնանում են իրենց վառ գույնով (հաճախ դեղին կամ նարնջագույն) և հիմենոֆորի յուրահատուկ կառուցվածքով՝ դրանք ոչ թե իսկական թիթեղներ են, այլ երկայնակի ծալքեր (ջղեր) ։ Ցեղի ներկայացուցիչների մեծ մասը, հատկապես C. cibarius-ը, բարձրարժեք ուտելի սնկեր են և հայտնի են իրենց հաճելի՝ ծիրանի հիշեցնող բույրով։

Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը

• Աղվեսասունկ. Սա ռուսերեն «лисичка» (լիսիչկա) անվան ուղղակի պատճենումն է ։ Թեև այն լայնորեն տարածված է գրականության և առօրյա խոսքի մեջ, այն չունի լեզվական հիմնավորում հայերենում, քանի որ «աղվես» արմատը չի արտահայտում սնկի ձևաբանական հատկանիշները, այլ միայն գույնի հեռավոր նմանությունն է շեշտում ։

• Ոսկեսունկ. Երբեմն հանդիպող նկարագրական անուն, որը շեշտում է գույնը, բայց չի հանդիսանում տերմինաբանական միավոր։

Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները

• Hygrophoropsis aurantiaca (Այսպես կոչված՝ Կեղծ աղվեսասունկ). Հիմնական նմանակն է ։ Ի տարբերություն Cantharellus-ի, ունի իսկական, բարակ թիթեղներ, որոնք հաճախակի ճյուղավորվում են, և ավելի փափուկ պտղամիս ։

• Omphalotus olearius. Թունավոր սունկ, որն աճում է փտած փայտի վրա (կանթեղասունկն աճում է հողի վրա) և ունի լուսարձակող թիթեղներ ։

• Craterellus cornucopioides. Մոտ ցեղ է, բայց պտղամարմինը մուգ մոխրագույնից սև է և ավելի բարակ ։

• Gomphus clavatus. Ունի մանուշակագույն երանգ և ավելի զանգվածեղ է ։

Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով

• Ռուսերեն. Лисичка (Աղվեսիկ) – գույնի պատճառով։

• Անգլերեն. Chanterelle – փոխառություն ֆրանսերենից։

• Վրացերեն. მიქლიო (Միքլիո) ։

• Թուրքերեն. Sarıkız (Դեղին աղջիկ) կամ Horoz mantarı (Աքաղաղի սունկ) – ձևի պատճառով։

• Գերմաներեն. Pfifferling – ծագում է հին գերմաներենից, հավանաբար շեշտելով կծու համը։

• Ֆրանսերեն. Girolle կամ Chanterelle։

• Իտալերեն. Finferlo կամ Cantarello։

• Լեհերեն. Kurka (Հավիկ)։

• Չեխերեն. Liška (Աղվես)։

Առաջարկվող նոր անունների քննություն

• Կանթեղասունկ. Հիմնված է լատիներեն Cantharellus արմատի իմաստային թարգմանության վրա (cantharus = կանթեղ) ։ Այն հիանալի կերպով արտացոլում է սնկի ձևը և միաժամանակ հնչում է բնիկ հայերեն, իսկ սնկի վառ դեղին, ոսկեգույն գունավորումը հիշեցնում է մթան մեջ վառված կանթեղի լույս։

• Կանթեղիկ. Պահպանում է լատիներեն փոքրացուցիչ իմաստը։ Պարզ է, գեղեցիկ և հեշտ հիշվող։ Թույլ է տալիս խուսափել ա+սունկ դասական կառուցվածքով բառարանը ծանրաբեռնելուց։

• Ծիրանասունկ, ծիրանիկ. Հիմնված է սնկի բնորոշ հոտի և գույնի վրա, ինչն ավելի «հայկական» երանգ է տալիս անվանմանը։

Եզրակացություն

Կանթեղիկ անվանումը ոչ միայն էսթետիկորեն է հաճելի, այլև լիովին համապատասխանում է մեր որդեգրած գիտական և լեզվաբանական սկզբունքներին։ Այն միաժամանակ արտացոլում է լատիներեն փոքրացուցիչ իմաստը (Cantharellus) և սնկի բնորոշ ձևը։

Այսպիսով, մեր բառարանում Cantharellus ցեղի համար որպես հիմնական հայերեն անուն ամրագրում ենք Կանթեղիկը։