Ցեղի բնորոշ տեսակները
Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը
-
Գիտական անվանումը․ Suillus Gray (1821)
-
Տիպային տեսակ․ Suillus luteus (L.) Roussel (1796)
Գիտական Suillus անվանումը ծագում է լատիներեն suillus (խոզի, խոզային, խոզուկ) բառից, որը հնում օգտագործվել է որպես ընդհանուր նկարագրական տերմին՝ որոշակի մսալից, փափուկ կամ խոզերի կողմից սիրված սնկերի համար։
Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը
Հայերենում Suillus ցեղի համար պահպանվել և լայնորեն տարածվել է «Յուղասունկ» բնիկ ժողովրդական ու գիտական անվանումը։ Այն հիմնված է «յուղ» արմատի և սնկի լորձոտ, յուղոտ-փայլուն մակերեսի ակնհայտ հատկանիշի վրա։
Ռուսական սնկագիտական գրականության ազդեցությամբ հայկական սիրողական աղբյուրներում և թարգմանություններում հաճախ հանդիպում է ռուսերեն «Масленок» բառի ուղղակի պատճենումը («Մասլյոնոկ», «Յուղասունկ»)։ Ռուսերենում «Масленок» անվանումը նույնպես ծագում է յուղոտ/մսալից մակերեսի իմաստից, սակայն հայերենում «Յուղասունկ»-ը ձևավորվել է որպես լիարժեք, բնիկ բառակազմական միավոր։
Սիրողական որոշ հրապարակումներում կամ սնկահավաքների խոսվածքում երբեմն հանդիպում է նաև «Յուղոտիկ» տարբերակը։ Լեզվաբանորեն և սնկաբանորեն «Յուղոտիկ» անվանումը ենթակա է քննադատության, քանի որ այն պարունակում է «ոտիկ» / «ոտ» արմատը, ինչը շեշտադրումն ավելորդ կերպով տեղափոխում է սնկի ոտիկի վրա։ Suillus ցեղի գլխավոր մորֆոլոգիական ինդիկատորը ոչ թե ոտիկն է (որը սովորական գլանաձև է), այլ գլխարկի յուղոտ-լորձային կեղևը։ Ուստի «ոտիկ» արմատի կիրառումն այստեղ տեղին չէ և ձևաբանորեն խաթարում է սնկանվան իմաստային շեշտադրումը։
Լատիներեն Suillus (խոզային) բառի ուղղակի թարգմանությունը («Խոզասունկ») հայերենում բացարձակապես կիրառելի չէ, քանի որ «խոզասունկ» կամ «խոզուկ» անվանումները ռուսական ազդեցությամբ ասոցացվում են Paxillus կամ Tapinella ցեղերի հետ։ «Յուղասունկ»-ն այս դեպքում, չնայած կրկնում է ռուսական «Масленок» անվան իմաստային դաշտը, այնքան արմատավորված, տարածված և տեղին պատշաճեցված բնիկ անվանում է, որ այն դիտարկում ենք լիովին ընդունելի և հիմնական։
Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները
| Boletus (Արքասունկ) | Գլխարկի մակերեսը չոր է, թավշյա կամ մերկ (երբեք լորձոտ-յուղոտ չէ), ոտիկն ունի բնորոշ փքված-ցանցկեն կառուցվածք, իսկ միկորիզան առաջացնում է ինչպես տերևավոր, այնպես էլ ասեղնատերև ծառերի հետ։ |
|---|---|
| Xerocomus (Չորամորթ) | Գլխարկի կեղևը չոր է, հաճախ թավշյա կամ ճաքճքված, խողովակներն ավելի լայն են ու անկյունաձև, իսկ լորձային ծածկույթը իսպառ բացակայում է։ |
| Gomphidius (Սեպուկ) | Ունի նույնպես խիստ լորձոտ գլխարկ և աճում է սոճու տակ, սակայն հիմենոֆորը թիթեղավոր է (ոչ թե խողովակավոր), իսկ սպորափոշին սև-գորշ է։ |
| Chalciporus | Փոքր է, խողովակները վառ պղնձակարմրավուն են կամ ծիրանագույն, պտղամիսն ունի կծու-պղպեղային համ, իսկ գլխարկը լորձոտ չէ։ |
| Gyroporus (Փչոտնուկ) | Ունի սպիտակավուն կամ դեղնավուն խողովակներ, ոտիկը ներսից խոռոչավոր-փչակավոր է, իսկ գլխարկի մակերեսը չոր է, թավշյա կամ թեփուկավոր։ |
Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով
-
Ռուսերեն․ Масленок (ծագում է «масло» — յուղ բառից)։
-
Անգլերեն․ Slippery Jack / Sticky bun (սահող Ջեք / կպչուն բլիթ)։
-
Վրացերեն․ ერიბო-სოკო (Eribo-soko — յուղասունկ, «eribo» — յուղ/կարագ)։
-
Թուրքերեն․ Yağlı mantar / Çam mantarı (յուղոտ սունկ / սոճու սունկ)։
-
Պարսկերեն․ قارچ کره ای (Qarch-e kare-i — կարագասունկ / յուղասունկ)։
-
Գերմաներեն․ Butterröhrling / Schmierröhrling (կարագախողովակ / լորձախողովակ)։
-
Ֆրանսերեն․ Suillus / Bolet jaune (դեղին բոլետ)։
-
Իտալերեն․ Pinarolo / Boleto unto (սոճասունկ / յուղոտ բոլետ)։
-
Լեհերեն․ Maślak (ծագում է «masło» — կարագ/յուղ բառից)։
-
Չեխերեն․ Klouzek (ծագում է «klouzat» — սահել/լորձոտ լինել բառից)։