Աթարբութակ

Poronia


Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը

  • Գիտական անվանումը․ Poronia Willd. (1787)

  • Տիպային տեսակ․ Poronia punctata (L.) Fr.

Գիտական Poronia անվանումը ծագում է հունարեն πόρος (poros — ծակոտի, անցք, ծակ) բառից, ինչը հղում է անում սնկի պտղամարմնի (ստրոմայի) վերին հարթ մակերեսին գտնվող մանր, սև ծակոտիներին (պերիտեցիումների բացվածքներին)։

Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը

Հայերեն գիտական և ժողովրդական գրականության մեջ Poronia ցեղի համար պատմականորեն ընդունված կամ ձևավորված անվանում գոյություն չի ունեցել։

Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները

Daldinia (Ածխագնդիկ) Պտղամարմինները գնդաձև են կամ կիսագնդաձև, ածխանման սև, առանց արտահայտված ոտիկի, աճում են սատկած բնափայտի (ոչ թե աթարի) վրա, կտրվածքում ունեն խտակենտրոն օղակներ։
Hypoxylon (Ածխաբշտիկ) Առաջացնում է փայտի վրա տարածված, բարակ կեղևանման կամ բարձիկաձև սև/դարչնագույն ստրոմաներ, ոտիկ չունի, աճում է ծառերի կեղևին։
Xylaria (Փայտեղջյուր) Ունի մեղտաձև, եղջյուրաձև կամ մսալից, սև պտղամարմիններ, աճում է փայտի կամ ծառի մնացորդների վրա, հյուսվածքը ներսից սպիտակ է։
Cheilymenia (Կոյախաղող) Նույնպես աճում է աթարի վրա, սակայն պտղամարմինը վառ նարնջագույն կամ դեղին թասիկ է՝ եզրերին բնորոշ թարթիչանման մազիկներով (առանց ոտիկի և սև կետերի)։
Ascobolus (Պարկանետ) Մանր, աթարաբնակ թասասունկ է, սովորաբար դեղնականաչավուն, առանց մեխաձև ոտիկի և ստրոմատիկ հյուսվածքի։

Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով

  • Ռուսերեն․ Порония (Poroniya — տառադարձում) / Навозная порония (աթարային պորոնիա)։

  • Անգլերեն․ Nail fungus / Dung button / Dung spotted cushion (մեխասունկ / աթարի կոճակ / աթարի պտավոր բարձիկ)։

  • Վրացերեն․ ფორონია (Poronia — տառադարձում) / ნაკელის სოკო (Nakelis soko — աթարասունկ)։

  • Թուրքերեն․ Gübre çivisi mantarı (աթարի մեխասունկ)։

  • Պարսկերեն․ قارچ میخی پهن (Qarch-e mikhi-ye pehen — աթարի մեխասունկ)։

  • Գերմաներեն․ Punktierte Düngerling / Stielbecher (կետավոր պարարտանյութասունկ / ոտիկավոր գավաթ)։

  • Ֆրանսերեն․ Poronie ponctuée (կետավոր պորոնիա)։

  • Իտալերեն․ Poronia dei stercorari (կղանքաբնակների պորոնիա)։

  • Լեհերեն․ Mierzyk kropkowany (կետավոր չափիչ/կոճակ)։

  • Չեխերեն․ Terčovka tečkovaná (կետավոր թիրախիկ/վահանիկ)։

Առաջարկվող նոր անունների քննություն

  • Աթարբութակ (Աթար + բութ + ակ) — Հիմնված է «աթար» (խոտակերների չորացած կղանք) և «բութակ» (մեխ, կոճղեզ, բութ գլխիկով մեխաձև կառուցվածք) բառերի վրա։ Ճշգրիտ արտացոլում է և՛ էկոլոգիան (կոպրոֆիլ աճը), և՛ մորֆոլոգիան (աթարից դուրս ցցված մեխաձև/բութաձև տեսքը)։

    • Գնահատական․ 9.7/10

  • Աթարամեխ (Աթար + ա + մեխ) — Բառացի թարգմանում է անգլերեն (Nail fungus) և թուրքերեն (Gübre çivisi) ժողովրդական անվանումները։ Պատկերավոր է, սակայն «մեխ» արմատը հայերենում ավելի քիչ է կիրառվել բուսանունների կերտման մեջ, քան «բութ»-ը կամ «կոճակ»-ը։

    • Գնահատական․ 9.1/10

  • Աթարկոճակ (Աթար +  կոճակ) — Նկարագրում է աթարի մակերեսին փռված կլոր, կետավոր կոճականման գլխիկները։ Հնչեղ է, սակայն չի ընդգծում ոտիկի առկայությունը։

    • Գնահատական․ 8.9/10

  • Աթարբլթակ (Աթար + բլթակ) — Կերտված է «բլթակ» (փոքր բլիթ/գլխիկ) արմատով։ Բարեհունչ է, բայց «բլթակ»-ն ավելի շատ ասոցացվում է ականջի կամ տերևի բլթակների հետ։

    • Գնահատական․ 8.8/10

Եզրակացություն

Լեզվաբանական, էկոլոգիական և ձևաբանական վերլուծությունը լիովին հաստատում է Աթարբութակ անվան գերազանցությունը։ Այն բարեհունչ է, հարազատ է հայերենի բառակազմության ավանդույթներին, ճշգրտորեն բնորոշում է Poronia ցեղի կենսաբանական էությունը և հաստատվում է որպես պաշտոնական ցեղանուն հայերենում։