Ցեղի բնորոշ տեսակները
Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը
Գիտական անվանումը ծագում է լատիներեն pluteus բառից, որը պատմականորեն նշանակել է «վահան», «շարժական պաշտպանական ցանկապատ» կամ «հովանոց»: Լատիներենում այն տաքսոնոմիորեն ձևավորվել է որպես Pluteus Fr. (1836):
Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը
Հայերեն մասնագիտական կամ ժողովրդական գրականության մեջ այս ցեղի համար հաստատուն ավանդական անվանում առկա չէ: Գիտական հոդվածներում, թարգմանություններում և սոցիալական մեդիայում հաճախ հանդիպում են ռուսերեն «Плютей» անվան ուղղակի տառադարձումը՝ «Պլյուտեյ», կամ ռուսերեն «Щитник» / «Плютей» բառերի պատճենումները՝ «Վահանասունկ», «Վահանիկ»:
«Պլյուտեյ» տառադարձումը զուրկ է հայերենի բառակազմական հենքից, չի արտացոլում օրգանիզմի մորֆոլոգիական էությունը և չի տեղավորվում հայերենի տերմինաբանական համակարգում (R-ը չափազանց բարձր է): Իսկ «Վահանասունկ» կամ «Վահանիկ» տարբերակները, թեև փորձում են թարգմանել իմաստը, կրկնում են «-սունկ» բաղադրիչը կամ չեն ապահովում բավարար տաքսոնոմիական ինքնուրույնություն՝ հիշեցնելով կենդանաբանական կամ բուսաբանական այլ տերմիններ:
Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները
Pluteus ցեղն արտաքինով կարող է շփոթվել այլ վարդագույն սպորներ ունեցող կամ փայտանյութի վրա աճող ցեղերի հետ.
| Volvariella (Պատյանասպար) | Ունի նույնատիպ ազատ թիթեղներ և վարդագույն սպորային փոշի, սակայն Volvariella-ի ոտիկի հիմքում միշտ առկա է հստակ արտահայտված պատյան (վոլվա): Pluteus-ը պատյան չունի: |
|---|---|
| Entoloma (Վարդիթեղ) | Սպորները նույնպես վարդագույն են, սակայն թիթեղները ոտիկին սերտաճած են կամ ոտիկով ցած իջնող, այլ ոչ թե լիովին ազատ: Բացի այդ, Entoloma-ների մեծ մասը հողաբնակ են: |
| Agaricus (Հարսնասունկ) | Ունի ազատ թիթեղներ, սակայն դրանք հասունանալիս դառնում են մուգ շագանակագույն կամ սև (այլ ոչ վարդագույն), իսկ ոտիկի վրա առկա է օղակ: |
| Megacollybia (Հսկապլիկ) | Աճում է փայտանյութի վրա և ունի նմանատիպ չափսեր, սակայն թիթեղները սպիտակ են, լայն, իսկ սպորային փոշին՝ սպիտակ: |
| Amanita (Դշխո) | Որոշ սպիտակ տեսակներ ունեն ազատ թիթեղներ, սակայն Amanita-ն ունի օղակ, պատյան և սպիտակ սպորային փոշի: |
Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով
-
Ռուսերեն: Плютей, Щитник (լատիներենից տառադարձում կամ «վահանիկ»):
-
Անգլերեն: Shield mushroom, Roof mushroom (նշանակում է «վահանասունկ» կամ «տանիքասունկ»):
-
Վրացերեն: პლიუტეუსი (Pliuteusi — լատիներենից տառադարձում):
-
Թուրքերեն: Çatı mantarı / Siper mantarı (նշանակում է «տանիքի սունկ» կամ «վահանի/պաշտպանական սունկ»):
-
Պարսկերեն: قارچ سپری (Qarch-e separi — «վահանաձև սունկ»):
-
Գերմաներեն: Dachpilz (նշանակում է «տանիքասունկ»՝ ակնարկելով գլխարկի վահանաձև/տանիքաձև տեսքը):
-
Ֆրանսերեն: Plutée (լատիներենից ֆրանսիականացված ձև):
-
Իտալերեն: Pluteo (լատիներեն ձևի ադապտացիա):
-
Լեհերեն: Drobnołuszczak (նշանակում է «մանր թեփուկավոր»):
-
Չեխերեն: Štítovka (նշանակում է «վահանիկ»):
Եզրակացություն
Լատիներեն Pluteus ցեղանվան համար լեզվաբանորեն, մորֆոլոգիապես և տերմինաբանորեն ամենաճշգրիտ, բարեհունչ ու գիտականորեն հիմնավորված տարբերակն է Ասպարակիր անվանումը: Այն լիովին վերարտադրում է լատիներեն բնագրի իմաստը (pluteus — վահան), ապահովում է տաքսոնոմիական ինքնուրույնություն և զերծ է ռուսերեն պատճենումներից ու կրկնվող «-սունկ» վերջավորությունից:
Հաստատված ցեղանուն՝ Ասպարակիր (Pluteus)
