Ցեղի բնորոշ տեսակները
Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը
-
Գիտական անվանումը ծագում է հունարեն φαλλός (phallos) բառից, որը նշանակում է «արական սեռական անդամ»: Լատիներենում տաքսոնը ձևավորվել է որպես Phallus Junius ex L. (1753):
Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը
Հայերեն մասնագիտական և հանրամատչելի գրականության մեջ այս ցեղի և դրա տեսակների համար առկա է տերմինաբանական լուրջ խառնաշփոթ.
-
«Թիակիկ» (ռուսերեն «Весёлка» անվանումից). Հայաստանի Կարմիր գրքում և պաշտոնական ցուցակներում Phallus impudicus տեսակը արձանագրված է որպես «Թիակիկ սովորական»: Ռուսերեն весёлка բառը ծագում է весло (թիակ) բառից՝ ակնարկելով խմոր հարելու փայտե գործիքի տեսքը: Հայերեն «Թիակիկ» անվանումը զուրկ է որևէ մորֆոլոգիական հիմքից մեր լեզվամտածողության մեջ. սունկը թիակի նման չէ, և սա լեզվական անքննադատ, մեխանիկական պատճենման (կալկայի) տիպիկ օրինակ է, որը պետք է դուրս մղվի գիտական շրջանառությունից:
-
«Մորկեղ» / «Գարշահոտ մորկեղ» (Morchella-ի հետ շփոթ). Կարմիրգրքային տեքստերում և որոշ աղբյուրներում հանդիպում է նաև «Մորկեղ գարշահոտ» անվանումը: Սա կենսաբանական կոպիտ սխալ է, քանի որ մորկեղները/մորխերը (Morchella, ասկոմիցետներ) պատկանում են բոլորովին տարբեր կարգաբանական խմբի, իսկ Phallus-ը բազիդիոմիցետ է:
-
«Գարշասունկ». Չափազանց ընդհանրական է, ունի բացասական էմոցիոնալ երանգավորում և հայերենում հաճախ շփոթվում է թունավոր այլ սնկերի (օրինակ՝ Amanita phalloides սնկի հետ:
Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները
Phallus ցեղն իր յուրահատուկ տեսքով և հոտով դժվար է շփոթել այլ սնկերի հետ, սակայն Phallaceae ընտանիքի ներսում առկա են մոտ ցեղեր.
| Mutinus (Գարշամատ) | Ոտիկն ավելի նեղ է, գլխիկը հստակ առանձնացված չէ և չի տարբերվում ոտիկի տրամագծից. սպորակիր լորձը տարածված է անմիջապես ոտիկի վերին գագաթին: |
|---|---|
| Dictyophora | Հաճախ համարվում է Phallus-ի ենթացեղ, բնորոշվում է գլխիկի տակից կախված երկար, ցանցանման «շրջազգեստով» (ինդուզիում): |
| Clathrus | Պտղամարմինն ունի վանդակավոր, գնդաձև կամ աստղաձև կառուցվածք, այլ ոչ թե ուղղաձիգ ոտիկ: |
| Lysurus | Գլխիկը բաժանված է մի քանի ուղղահայաց «շոշափուկների»: |
| Battarrea (Փոշեցուպ) | Ունի երկար փայտացած ոտիկ և գլխարկ, սակայն չունի գարշահոտ լորձ, չի աճում «ձվից» և չորանալիս արտանետում է սպորային փոշի: |
Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով
-
Ռուսերեն: Весёлка (Թիակիկ — խմորի թիակի/հարիչի տեսքի պատճառով):
-
Անգլերեն: Stinkhorn (Գարշահոտ եղջյուր):
-
Վրացերեն: ქვეყნისგული (Kveknisguli — Երկրի սիրտ) կամ ჭუճყიანი სოკო (Chuchkiani soko — Կեղտոտ սունկ):
-
Թուրքերեն: Teke mantarı (Քաղի/այծի սունկ — հոտի պատճառով):
-
Պարսկերեն: قارچ متعفن (Gharche motaffan — Գարշահոտ սունկ):
-
Գերմաներեն: Stinkmorchel (Գարշահոտ մորկեղ):
-
Ֆրանսերեն: Satyre (Սատիր — դիցաբանական ֆալլուսային կերպար):
-
Իտալերեն: Fallo (Ֆալլոս/Առնանդամ):
-
Լեհերեն: Sromotnik (Անամոթ/Ամոթալի):
-
Չեխերեն: Hadovka (Օձասունկ — մաշկանման մակերևույթի պատճառով):
Եզրակացություն
Որպես հայերեն սնկանունների բառարանի պաշտոնական գիտական անվանում Phallus ցեղի համար հաստատում ենք Առնասունկ տարբերակը:
Հիմնավորում. Սա միակ տարբերակն է, որը լիարժեքորեն վերարտադրում է լատիներեն բնագրի իմաստը, խուսափում է օտարաբանություններից և ռուսերենի սխալ պատճենումներից («թիակիկ»): Այն թույլ է տալիս ստեղծել տրամաբանական տեսակային անուններ, օրինակ՝ Phallus impudicus — Առնասունկ անպարկեշտ:
Հաստատված ցեղանուն՝ Առնասունկ (Phallus)
