Սունկը լուսանկարելը պարզապես գեղեցիկ կադր ստանալը չէ։ Նույնականացման տեսանկյունից՝ լուսանկարը տվյալների բազա է, որը պետք է պարունակի առավելագույն տեղեկատվություն պտղամարմնի մակրոմորֆոլոգիական (արտաքին) հատկանիշների մասին։
Հայաստանի բազմազան լանդշաֆտներում՝ Դիլիջանի խոնավ անտառներից մինչև Արագածի ալպիական գոտիներ, հանդիպում են հազարավոր տեսակներ։ Դրանցից շատերը (օրինակ՝ Amanita, Cortinarius, Russula ցեղերը) ունեն վտանգավոր նմանակներ։ Մեկ անհաջող լուսանկարը կարող է հանգեցնել սխալ որոշման, ինչը ճակատագրական է։
Ստորև ներկայացված է սնկերի լուսանկարման «Ոսկե ստանդարտը»։
1. Լուսանկարեք միջավայրը (Բիոտոպը)
Մինչև սնկին մոտենալը, լուսանկարեք այն հեռվից՝ ցույց տալով աճելավայրը։
- Ինչու է կարևոր. Սնկերը հաճախ միկոռիզային կապի մեջ են կոնկրետ ծառատեսակների հետ։ Օրինակ՝ Boletus edulis Հայաստանում հաճախ հանդիպում է կաղնու (Quercus) և հաճարենու (Fagus) անտառներում, մինչդեռ Suillus (Յուղասունկ) տեսակները՝ սոճիների տակ։
- Ինչ ֆիքսել. Անտառի տեսակը, մարգագետինը, ծառի բունը (եթե աճում է փայտի վրա)։
2. Պտղամարմինը՝ ամբողջությամբ
Լուսանկարեք սունկը կողքից՝ հողի մակարդակից (պետք է կռանալ կամ պառկել)։
- Նպատակը. Տեսնել պտղամարմնի ընդհանուր կառուցվածքը, գլխարկի և ոտիկի համաչափությունը։
3. Հիմենոֆոր (Գլխարկի ստորին հատվածը)՝ ԱՄԵՆԱԿԱՐԵՎՈՐԸ
Սա նույնականացման բանալին է։ Առանց այս կադրի նույնականացումը 90% դեպքերում անհնար է։
- Տեսակները.
- Թիթեղիկներ: Նկարեք այնպես, որ երևա՝ ինչպես են դրանք միանում ոտիկին (կպա՞ծ են, իջնո՞ղ են, թե՞ ազատ)։
- Խողովակներ/Սպունգ: Կարևոր է գույնը և ծակոտիների չափսը։
- Փշիկներ: Օրինակ՝ Hydnum տեսակի մոտ։
4. Ոտիկը և Հիմքը (Stipe and Volva)
Երբեք մի կտրեք սունկը հողի մակերեսից։ Զգուշությամբ փորեք կամ պտտելով հանեք այն՝ պահպանելով ոտիկի հիմքը։
- Վտանգավոր գոտի. Մահացու թունավոր Amanita phalloides (Դժգույն գարշասունկ) սնկի գլխավոր տարբերակիչը հողի մեջ թաքնված պարկիկն է (վուլվա): Եթե կտրեք սունկը, կկորցնեք այդ կենսական նշանը։
- Օղակ. Ֆիքսեք՝ կա՞ արդյոք օղակ ոտիկի վրա, և ինչպիսի տեսք ունի այն։
5. Կտրվածք և Գունային Ռեակցիաներ
Որոշ սնկեր կտրելիս կամ հպվելիս փոխում են գույնը (օքսիդանում են)։
- Օրինակ. Neoboletus luridiformis (Կաղնասունկ խայտաբղետ) կտրելիս վայրկենապես կապտում է։ Agaricus (Շամպինյոն) որոշ տեսակներ կարմրում են կամ դեղնում։
- Գործողություն. Կտրեք սունկը մեջտեղից (երկայնակի) և անմիջապես լուսանկարեք։
Տեխնիկական և Էթիկական խորհուրդներ
- Լուսավորություն. Օգտագործեք բնական լույս։ Խուսափեք ֆլեշից, քանի որ այն աղավաղում է իրական գույները և ստեղծում արհեստական փայլ։
- Մասշտաբ. Սնկի կողքին դրեք չափը բնորոշող առարկա (մետաղադրամ, քանոն կամ ձեր մատը)՝ իրական չափսերը հասկանալու համար։
- Խմբակային լուսանկար. Եթե գտել եք սնկերի խումբ, դասավորեք դրանք մի շարքով՝ մեկը մեջքի վրա (հիմենոֆորը ցույց տալու համար), մյուսը՝ կողքի, երրորդը՝ կտրված վիճակում։ Սա կոչվում է «միկոլոգիական նատյուրմորտ»։
- Հոտը և Համը (Զգուշությամբ). Լուսանկարին կից նկարագրության մեջ անպայման նշեք հոտը (ալյուրի, անիսոնի, նեխած մսի, վարունգի): Համտեսել խորհուրդ չի տրվում սկսնակներին։
Տարածաշրջանային առանձնահատկություններ
Հիմնվելով ՀՀ սնկաբանական տվյալների վրա՝ մեր տարածաշրջանում նույնականացման համար հատկապես կարևոր է ֆիքսել ծառատեսակը։
- Հայաստանի անտառներում շատ տարածված են Հաճարենի արևելյանը (Fagus orientalis) և Կաղնու (Quercus) տարբեր տեսակները։ Այս ծառերի տակ աճող սնկերը հաճախ տարբերվում են փշատերև անտառների սնկերից։
- Լուսանկարելիս ուշադրություն դարձրեք՝ սունկը աճում է մեռած փայտի՞ վրա (քսիլոտրոֆ), թե՞ հողի (հումուսային սապրոտրոֆ կամ միկոռիզա)։
⛔ Ինչ չանել
- Մի լուսանկարեք սունկը միայն վերևից (սա ամենատարածված սխալն է)։
- Մի ուղարկեք պլաստիկ տոպրակի մեջ ջարդված սնկերի նկարներ։
- Մի լուսանկարեք մթության մեջ կամ շատ հեռվից։
Հիշե՛ք. Սնկի նույնականացումը հավանականային գործընթաց է։ Նույնիսկ լավագույն լուսանկարը միշտ չէ, որ երաշխավորում է 100% ճշգրտություն, սակայն վատ լուսանկարը երաշխավորում է ձախողում։