Ցեղի բնորոշ տեսակները
Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը
-
Գիտական անվանումը․ Hypoxylon Bull. (1791)
-
Գիտական Hypoxylon անվանումը կազմված է հունարեն ὑπό (hypo — տակ, ներքո, թույլ կամ քիչ) և ξύλον (xylon — փայտ, բնափայտ) բառերից, ինչը բառացի նշանակում է «փայտատակ» կամ «կեղևատակ»՝ հղում անելով սնկի ստրոմաների առաջացմանն ու աճին տերևավոր ծառերի կեղևի տակ կամ անմիջապես փայտային սուբստրատի վրա։
Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը
Հայերեն գիտական և սիրողական գրականության մեջ Hypoxylon ցեղի համար պատմականորեն ձևավորված ժողովրդական անվանում չի պահպանվել։ Ռուսական սնկագիտական literature-ի ազդեցությամբ հայկական աղբյուրներում և թարգմանություններում կիրառվել է «Հիպոքսիլոն» ուղղակի տառադարձումը կամ ռուսերեն «Гипоксилон» բառի թարգմանությունը, ինչպես նաև անորոշ ու սխալ «Փայտասունկ» կամ «Ածխասունկ» ընդհանրական անվանումները։
«Փայտասունկ» անվանումը չափազանց լայն է, քանի որ այն վերաբերում է փայտի վրա աճող հազարավոր այլ սնկերի։ Ռուսերենից կատարված ուղղակի թարգմանությունները կամ տառադարձումները չեն արտացոլում հայերենի բառակազմական ներուժը։
Ձեր ցանկում առաջարկված Ածխաբշտիկ անվանումը լեզվաբանորեն, մորֆոլոգիորեն և տաքսոնոմիորեն կատարյալ է։ Այն միավորում է սնկի ածխանման, սև/մուգ կոշտ հյուսվածքը («ածուխ»/«ածխացած») և ստրոմայի մակերեսին գտնվող բշտիկանման, կետավոր պերիտեցիումները («բշտիկ»/«բշտիկավոր»)։ Այն նաև ստեղծում է հիանալի համակարգային զույգ ազգակից Daldinia (Ածխագնդիկ) ցեղի հետ։
Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները
| Daldinia (Ածխագնդիկ) | Պտղամարմինները շատ ավելի խոշոր են, գնդաձև կամ կիսագնդաձև, իսկ ներսի հյուսվածքը լայնական կտրվածքում ունի հստակ արտահայտված խտակենտրոն (կոնցենտրիկ) մուգ և բաց օղակներ։ |
|---|---|
| Xylaria (Փայտեղջյուր) | Ստրոմաները եղջյուրաձև են, մեղտաձև կամ մատնաձև (ուղղահայաց ցցված), ունեն արտահայտված ոտիկ, իսկ ներսի հյուսվածքը սպիտակ է։ |
| Biscogniauxia | Առաջացնում է ծառի կեղևի վրա հարթ, սալաձև, տարածված, սև, կեղևանման ստրոմաներ, որոնք ճեղքում են կեղևը ներսից։ |
| Jackrogersella | Նախկինում ընդգրկված էին Hypoxylon ցեղում, տարբերվում են պերիտեցիումների շուրջ հստակ արտահայտված օղակաձև ակոսիկներով (անուլուսներով) և քիմիական մարկերներով։ |
| Annulohypoxylon | Նախկինում ընդգրկված էին Hypoxylon ցեղում, տարբերվում են պերիտեցիումների շուրջ հստակ արտահայտված օղակաձև ակոսիկներով (անուլուսներով) և քիմիական մարկերներով։ |
| Diatrype (Ծակոտկեղև) | Նույնպես առաջացնում է տարածված մուգ ստրոմաներ փայտի վրա, սակայն սպորները անգույն են կամ թույլ դեղնավուն (ոչ թե մուգ դարչնագույն), իսկ պերիտեցիումներն ունեն խաչաձև-ճեղքված բացվածքներ։ |
Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով
-
Ռուսերեն․ Гипоксилон (տառադարձում) / Древесный уголек (փայտի ածխիկ)։
-
Անգլերեն․ Beech woodwart / Hazel woodwart / Hypoxylon (հաճարենու փայտային պտուկ / ընկուզենու պտուկ)։
-
Վրացերեն․ ჰიპოქსილონი (Hipoksiloni — տառադարձում) / ნახშიროვანი სოკო (Nakhshirovani soko — ածխային սունկ)։
-
Թուրքերեն․ Kömür mantarı (ածխասունկ) / Hypoxylon։
-
Պարսկերեն․ قارچ زغالی چوب (Qarch-e zoghali-ye choob — փայտի ածխասունկ)։
-
Գերմաներեն․ Eckenscheibe / Holzkeule (անյունային սկավառակ / փայտակոճղ)։
-
Ֆրանսերեն․ Hypoxylon / Charbon du bois (փայտի ածուխ)։
-
Իտալերեն․ Ipossilone / Fungo del carbone (ածխասունկ)։
-
Լեհերեն․ Drewnochodka / Zgrzeblik (փայտաքայքայող / քսիչ)։
-
Չեխերեն․ Dřevomor (փայտամահ/փայտաքայքայիչ)։