Ցեղի բնորոշ տեսակները
Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը
Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը
Հայերեն մասնագիտական կամ ժողովրդական գրականության մեջ այս ցեղի համար հաստատուն, ավանդական անվանում առկա չէ։ Գիտական հոդվածներում կամ սիրողական թարգմանություններում երբեմն հանդիպում են լատիներենից ուղղակի տառադարձված «Հիպոմիցես» ձևը կամ ռուսերենից կատարված պատճենումները՝ «Հիպոմիցեսային բորբոս», «Սնկասպան բորբոս»։
-
«Հիպոմիցես». Լատիներեն գիտական անվան մեխանիկական տառադարձումն է, որը զուրկ է հայերենի բառակազմական հենքից և լեզվական տերմինաբանական օտարացում է առաջացնում։
-
«Սնկասպան բորբոս». Չափազանց նկարագրական է, ծանրաբեռնված և չունի տաքսոնոմիական ինքնուրույնություն։ Բացի այդ, «բորբոս» բառը կենցաղային խոսույթում ունի բացասական/վնասակար ընկալում, ինչը չի արտացոլում այս ցեղի որոշ տեսակների դերն ու արժեքը։
Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները
Hypomyces ցեղն իր միկոպարազիտային յուրահատուկ աճելակերպով տարբերվում է այլ ցեղերից, սակայն կարող է շփոթվել հետևյալ տաքսոնների հետ.
| Trichoderma | Նույնպես Hypocreales կարգի սունկ է, որը կարող է մակաբուծել այլ սնկերի կամ փայտանյութի վրա, սակայն ձևավորում է կանաչավուն, փոշոտ փառ և չի պատում տեր-սնկի ողջ պտղամարմինը խիտ, կարծրացած ստրոմայով։ |
|---|---|
| Asterophora (Աստղակատար) | Մակաբուծում է Russula և Lactarius ցեղերի վրա, սակայն ձևավորում է ինքնուրույն փոքր ագարիկոիդ պտղամարմիններ՝ գլխարկի վրա աստղաձև սպորային փոշիով, այլ ոչ թե լիովին պատում ու ձևափոխում է տեր-սնկի մարմինը։ |
| Mycogone | Հարուցում է «փափուկ գարշաբորբ» սնկաբուծարաններում (հատկապես Agaricus-ի վրա), առաջացնում է անձև, լորձնոտ զանգված, այլ ոչ թե պիգմենտավորված, կարծր, ուտելի ստրոմա։ |
| Syzygites (Սնկամորուս) | Մակաբուծում է ագարիկային սնկերի վրա, սակայն ձևավորում է բարակ, մոխրագույն, մազանման հյուսվածք (ցեխանման փառ)։ |
| Tolypocladium | Մակաբուծում է գետնատակյա սնկերի (օր.՝ Elaphomyces) վրա, սակայն առաջացնում է ուղղաձիգ, մահականման պտղամարմիններ, այլ ոչ թե տեր-սնկի մակերեսային պատյան։ |
Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով
-
Ռուսերեն: Гипомицес (տառադարձում), նկարագրական՝ «Грибной паразит» (սնկային մակաբույծ)։
-
Անգլերեն: Lobster mushroom (հատկապես H. lactifluorum-ի համար՝ «Ծովացխեցգետնային սունկ»՝ վառ նարնջագույն գույնի և համի պատճառով), Mushroom mold։
-
Վրացերեն: ჰიპომიცესი (Hipomitsesi — լատիներենից տառադարձում)։
-
Թուրքերեն: Parazit mantar küfü (իմաստը՝ «մակաբույծ սնկաբորբոս»)։
-
Պարսկերեն: قارچ انگل (Gharche enghel — «մակաբույծ սունկ»)։
-
Գերմաներեն: Goldschimmel / Goldschimmelpilz (ոսկե բորբոս՝ H. chrysospermus տեսակի պատճառով)։
-
Ֆրանսերեն: Hypomices / Champignon homard («ծովացխեցգետնային սունկ»)։
-
Իտալերեն: Ipomice (լատիներեն ձևի ադապտացիա)։
-
Լեհերեն: Podgrzybka (մատնանշում է սնկի տակ/վրա աճելու հատկությունը)։
-
Չեխերեն: Nedbalka / Nedbalce (ժողովրդական/նկարագրական տաքսոն)։
Եզրակացություն
Hypomyces ցեղի համար լեզվաբանորեն, մորֆոլոգիապես և տերմինաբանորեն ամենաճշգրիտ, բարեհունչ ու գիտականորեն հիմնավորված տարբերակն է Սնկափառ անվանումը։ Այն ճշգրիտ արտացոլում է սնկի յուրահատուկ կենսաբանությունը (այլ սնկերի վրա փառ ձևավորելը), ապահովում է տաքսոնոմիական ինքնուրույնություն և զերծ է ռուսերեն պատճենումներից։
Հաստատված ցեղանուն՝ Սնկափառ (Hypomyces)