Արմատոտն

Hymenopellis


Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը

Գիտական անվանումը լատիներեն՝ Hymenopellis RH Petersen (2010)։ Անվան հիմքում ընկած են հին հունարեն hymen (ὑμήν)՝ «թաղանթ» և լատիներեն pellis՝ «կաշի, մաշկ, կեղև» արմատները։ Ծագումնաբանորեն այն մատնանշում է սնկի գլխարկի վրա առկա բարակ, լորձոտ կամ փայլուն, կաշվենման թաղանթը։

Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը

Հայերեն մասնագիտական կամ ժողովրդական գրականության մեջ այս ցեղի համար հաստատուն, ավանդական անվանում առկա չէ։

Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները

Hymenopellis ցեղն իր հողի մեջ խորացող երկար արմատանման ոտիկով տարբերվում է այլ ցեղերից, սակայն կարող է շփոթվել հետևյալ տաքսոնների հետ.

Xerula (Քոքոճ) Արտաքինից շատ նման է, սակայն Xerula-ի ոտիկն ու գլխարկը պատված են հստակ, թավշյա կամ թավոտ մազիկներով և երբեք լորձոտ չեն։ Hymenopellis-ի գլխարկը հարթ է կամ լորձոտ։
Oudemansiella (Հախճասունկ) Մոտ ցեղ է, սակայն Oudemansiella-ն ունի ոտիկի վրա հստակ օղակ, աճում է անմիջապես ծառերի բների վրա և չունի հողի մեջ թաղված երկար արմատային ելունդ։
Megacollybia (Հսկապլիկ) Ունի նմանատիպ խոշոր պտղամարմին և հողի մեջ տարածվող սպիտակ ռիզոմորֆներ, սակայն ոտիկը հաստ է, չունի երկար իլիկաձև արմատ, իսկ գլխարկը մանրաթելային է։
Pluteus (Ասպարակիր) Աճում է փայտանյութի վրա, սակայն թիթեղները հասունացման փուլում դառնում են վարդագույն, իսկ ոտիկը չունի արմատային ելունդ։
Collybia (Պլիկ) Փոքր սնկեր են, որոնք չունեն Hymenopellis-ին բնորոշ խոշոր, լորձոտ գլխարկը և երկար արմատային ոտիկը։

Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով

    • Ռուսերեն: Гименопеллис (տառադարձում), Ксерула укореняющаяся (նկարագրական՝ «արմատավորվող կսերուլա»)։

    • Անգլերեն: Rooting shank, Beech rooter (նշանակում է «արմատավոր ոտիկ» կամ «հաճարենու արմատասունկ»)։

    • Վրացերեն: ჰიმენოპელისი (Himenopelisi — լատիներենից տառադարձում)։

    • Թուրքերեն: Köklenen mantar (իմաստը՝ «արմատակալող/արմատավոր սունկ»)։

    • Պարսկերեն: قارچ ریشه‌دار (Gharche rishedar — «արմատավոր սունկ»)։

    • Գերմաներեն: Grubiger Schleimrübling (նշանակում է «ակոսավոր լորձնասունկ»)։

    • Ֆրանսերեն: Collybie enracinée (նշանակում է «արմատավոր կոլիբիա»)։

    • Իտալերեն: Imenopellis (լատիներեն ձևի ադապտացիա)։

    • Լեհերեն: Pieniążkówka korzeniasta (նշանակում է «արմատավոր դրամասունկ»)։

    • Չեխերեն: Penízovka kořenující (նույն իմաստով՝ «արմատավոր դրամասունկ»)։

Առաջարկվող նոր անունների քննություն

1. Արմատոտն

  • Ուժեղ կողմեր. Կազմված է բնիկ հայերեն «արմատ» + «-ոտն» (ոտք) բաղադրիչներից։ Կատարյալ արտացոլում է սնկի ամենաբնորոշ մորֆոլոգիական հատկանիշը՝ հողի մեջ թաղված երկար, արմատանման ոտիկը։ Ունի բարձր տաքսոնոմիական ինքնուրույնություն (առանց «-սունկ» բառի), կոմպակտ է, բնիկ հայերեն բառակազմական հենքով։

  • Թույլ կողմեր. Չի արտացոլում լատիներեն Hymenopellis (թաղանթամաշկ) բառացի իմաստը, այլ հիմնված է իմաստաբանական վերակառուցման սկզբունքի (VII) վրա։

  • Գնահատական. 9.8 / 10

2. Թաղանթամորթ

  • Ուժեղ կողմեր. Կազմված է «թաղանթ» + «-ա-» + «մորթ» (մաշկ, կեղև) բաղադրիչներից։ Լատիներեն Hymenopellis (hymen — թաղանթ, pellis — մորթ/մաշկ) անվան բառացի, ճշգրիտ թարգմանությունն է։

  • Թույլ կողմեր. Հնչողությամբ ավելի շատ ընկալվում է որպես գլխարկի մակերեսային շերտ, այլ ոչ թե ամբողջական ցեղանուն, ինչպես նաև չի ընդգծում սնկի ակնհայտ արտաքին առանձնահատկությունը (արմատավոր ոտիկը)։

  • Գնահատական. 8.2 / 10

3. Արմատակոթ

  • Ուժեղ կողմեր. Կազմված է «արմատ» + «-ա-» + «կոթ» (ոտիկ) բաղադրիչներից։ Հայերենի բանաձև է, որն իմաստավորում է արմատաձև ոտիկ ունեցող տաքսոնը։

  • Թույլ կողմեր. «Արմատոտն» ձևի համեմատ փոքր-ինչ ավելի կոշտ է հնչում։

  • Գնահատական. 8.5 / 10

4. Լորձամորթ

  • Ուժեղ կողմեր. Նկարագրում է գլխարկի լորձոտ, փայլուն թաղանթը։

  • Թույլ կողմեր. Կարող է շփոթվել լորձոտ գլխարկ ունեցող այլ ցեղերի հետ (օր.՝ Phlegmacium — Լորձամլուր)։

  • Գնահատական. 7.5 / 10

Եզրակացություն

Hymenopellis ցեղի համար լեզվաբանորեն, մորֆոլոգիապես և տերմինաբանորեն ամենաճշգրիտ, բարեհունչ ու գիտականորեն հիմնավորված տարբերակն է Արմատոտն անվանումը։ Այն ճշգրիտ արտացոլում է սնկի գլխավոր ձևաբանական առանձնահատկությունը (երկար արմատային ոտիկը), ապահովում է տաքսոնոմիական ինքնուրույնություն և զերծ է ռուսերեն պատճենումներից։

Հաստատված ցեղանուն՝ Արմատոտն (Hymenopellis)