Ցեղի բնորոշ տեսակները
Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը
-
Ցեղանուն. Hygrocybe (Fr.) Kumm.
-
Ծագումնաբանություն. Ցեղի գիտական անվանումն ունի հունական արմատներ. հին հունարեն
ὑγրոս(hygros) նշանակում է «խոնավ, թաց, ջրալի», իսկκύβη(kybe)՝ «գլուխ, գլխարկ»։ Իմաստային առումով այն թարգմանվում է որպես «խոնավագլուխ» կամ «ջրագլխարկ»
Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը
Հայաստանի գիտական համայնքի և ուսումնական ձեռնարկների կողմից ներկայումս ընդունված է միայն Հիգրոցիբե տառադարձված տարբերակը։ Սոցիալական մեդիայի սնկասերների համայնքներում կամ առանձին հոդվածներում երբեմն հանդիպում են ռուսերենից կատարված ուղղակի պատճենումներ՝ «Խոնավագլուխ» կամ «Ջրագլուխ» ձևերով։
-
Լեզվաբանական քննադատություն. Տառադարձված «Հիգրոցիբե» անվանումը լիովին զուրկ է լեզվական ինքնությունից և ոչ մի իմաստային ազդակ չի հաղորդում հայախոս օգտատիրոջը։ Ինչ վերաբերում է «Խոնավագլուխ» կամ «Ջրագլուխ» պատճենումներին, ապա դրանք հայերենի բուսանունների և սնկանունների կառուցվածքային օրինաչափություններով հնչում են չափազանց կոպիտ, մեխանիկական և ոչ գիտական։ Հայերենում «-գլուխ» բաղադրիչով բուսանունները (օր.՝ որձագլուխ, ոզնագլխիկ) նկարագրում են կլորավուն, փշոտ կամ հոծ ծաղկաբույլեր, այլ ոչ թե սնկի պտղամարմնի լորձային, ջրային հյուսվածքը, հետևաբար այս կաղապարը էկոլոգիական և ձևաբանական դիսոնանս է առաջացնում։
Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները
Hygrocybe ցեղը ձևաբանորեն կամ էկոլոգիապես մոտ է հետևյալ 5 ցեղերին.
-
Hygrophorus Fr. – Մոտ ցեղ է, որն ունի նույնպես խոնավ պտղամարմին։ Սակայն, ի տարբերություն Hygrocybe-ի, Hygrophorus-ի ներկայացուցիչները բացառապես անտառային միկորիզագոյացնողներ են (ծառերի հետ սիմբիոզ), ունեն ավելի խոշոր, մսալի, խամրած գունավորմամբ (սպիտակավուն, մոխրագույն, դարչնագույն) պտղամարմիններ և երբեք չեն ցուցաբերում Hygrocybe-ին բնորոշ վառ, տաք գույներ։
-
Camarophyllus (Fr.) P. Kumm. – Հաճախ դիտարկվում է որպես Hygrocybe-ի ենթացեղ։ Տարբերվում է նրանով, որ պտղամարմինները չոր են (ոչ լորձային), մոմանման, իսկ թիթեղները խիստ դեպի ցողունը դաղմավուն են (decurrent)՝ ձևավորելով ձագարի տեսք, գույները հիմնականում անփայլ են և պաստելային։
-
Mycena (Pers.) Roussel – Ունեն նույնպիսի նուրբ, կոնաձև կամ զանգակաձև գլխարկներ։ Տարբերվում են նրանով, որ Mycena-ի հյուսվածքները երբեք մոմանման կամ լորձային չեն, ցողունը խիստ մყիթե է (ապակենման), իսկ էկոլոգիապես դրանք հիմնականում աճում են փտած բնափայտի կամ անտառային թափուկի վրա, այլ ոչ թե բաց մարգագետիններում։
-
Laccaria Berk. & Broome – Նորչ վիճակում կարող են շփոթվել վառ գունավորման պատճառով։ Laccaria-ն տարբերվում է արտահայտված հիգրոֆանային (խոնավությունից գույնը փոխող) գլխարկով, որը չորանալիս դառնում է թեփուկավոր, իսկ թիթեղները հաստ են, մոմանման, բայց պտղամարմինը երբեք չի ունենում լորձային ծածկույթ։
-
Cortinarius (Pers.) Gray – Վառ գունավորված տեսակները կարող են նմանվել, սակայն Cortinarius-ն անվերապահորեն տարբերվում է գլխարկի տակ ցանցառ, աբլաբուդային շարշափյուղայի (cortina) առկայությամբ և սպորների ժանգագույն-դարչնագույն անաբեճդով (հակառակ Hygrocybe-ի սպիտակ սպորափոշու)։
Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով
-
Ռուսերեն: Гигроцибе (տառադարձում) կամ Влажноголовка (խոնավագլուխ՝ արտացոլում է լորձոտ գլխարկը)։
-
Անգլերեն: Waxcap (մոմե գլխարկ) կամ Waxy cap (մատնանշում է պտղամարմնի յուրահատուկ մոմանման, փայլուն տեքստուրան)։
-
Վրացերեն: ნესტიანურა (Nestianura – խոնավասեր, խոնավության մեջ աճող)։
-
Թուրքերեն: Nemli mantar (խոնավության սունկ) կամ Mumsu şapka (մոմե գլխարկ)։
-
Պարսկերեն: قارچ مومی (Գարչ-է մումի – մոմանման սունկ)։
-
Գերմաներեն: Saftlinge (հյութեղուկ, հյութալի սնկեր)։
-
Ֆրանսերեն: Hygrocybe (տառադարձում) կամ Chapeau humide (խոնավ գլխարկ)։
-
Իտալերեն: Igrocybe (տառադարձում) կամ Fungo ceroso (մոմանման սունկ)։
-
Լեհերեն: Wilgotnica (խոնավուկ, խոնավասեր)։
-
Չեխերեն: Šťavnatka (հյութեղուկ)։
Եզրակացություն
Հաշվի առնելով առաջադրված տարբերակների անկողմնակալ քննությունը, լատիներեն բնագրի ճշգրիտ իմաստաբանական տեղայնացումը և հայերենի բուսանվանական ավանդական կաղապարների օրգանական կիրառումը՝ օգտվողի ընտրած տարբերակը հանդիսանում է կատարյալ։
-
Հաստատված ցեղանուն. Ջրարբուկ (Hygrocybe)։
Այսուհետ, տեսակների անվանակոչման ժամանակ ցեղանունը կմնա ֆիքսված, օրինակ՝ Hygrocybe conica-ն կանվանվի Կոնաձև ջրարբուկ