Ականջոտնուկ

Hohenbuehelia


Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը

  • Գիտական անվանումը․ Hohenbuehelia Schulzer (1866)

  • Տիպային տեսակ․ Hohenbuehelia petaloides (Bull.) Schulzer (1866)

Գիտական Hohenbuehelia անվանումը տրվել է ի պատիվ 19-րդ դարի ավստրիացի բուսաբան և սնկաբան, բարոն Լուդվիգ ֆոն Հոհենբյուհել-Հեֆլերի (Ludwig von Hohenbühel-Heffler, 1817–1900)։

Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը

Հայերենում Hohenbuehelia ցեղի համար պատմականորեն ձևավորված բնիկ ժողովրդական անվանում գոյություն չի ունեցել։

Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները

Pleurotus (Կողականջ) Չունի գլխարկի վերին մակերեսին արտահայտված դոնդողանման/լորձային շերտ, թիթեղների վրա չկան հաստապատ բյուրեղապատ մետուլոիդներ, պտղամիսը մսալից է և բարձրարժեք ուտելի։
Tapinella (Ականջդմակ) Սպորափոշին գորշ-դարչնագույն է (ոչ թե սպիտակ), թիթեղները հեշտությամբ անջատվում են պտղամսից, ոտիկը մուգ թավշյա է, իսկ դոնդողային շերտը բացակայում է։
Crepidotus (Ծառամաշիկ) Փոքր, բարակ, մաշկային սնկեր են, սպորափոշին դարչնագույն է կամ ժանգագույն, ոտիկը սովորաբար իսպառ բացակայում է։
Sarcomyxa (Բույթ) Ունի դոնդողային շերտ գլխարկի տակ, սակայն թիթեղները դեղնավուն-նարնջագույն են, ոտիկը՝ կարճ ու մուգ, իսկ սպորները՝ ալանտոիդային (սերմնաձև)։
Resupinatus Շատ մանր պտղամարմիններ են, ամբողջությամբ կպած են փայտին (ռեսուպինատ), ոտիկ ընդհանրապես չունեն։

Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով

  • Ռուսերեն․ Гогенбуелия (տառադարձում)։

  • Անգլերեն․ Jelly oyster (դոնդողային ոստրեսունկ) / Shoehorn mushroom (կոշկաթիակ սունկ)։

  • Վրացերեն․ ჰოჰენბუელია (Hohenbuelia — տառադարձում) / ჟელესებრი ხის სოკო (Jelesebri khis soko — դոնդողային ծառասունկ)։

  • Թուրքերեն․ Jöleli mantar (դոնդողային սունկ) / Hohenbuehelia։

  • Պարսկերեն․ قارچ صصدفی ژله‌ای (Qarch-e sadafi-ye zhelei — դոնդողային ոստրեսունկ)։

  • Գերմաներեն․ Muschelseitling (խեցիականջ) / Harzpils (խեժասունկ)։

  • Ֆրանսերեն․ Hohenbuehelia / Pleurote gélatineux (դոնդողային պլևրոտուս)։

  • Իտալերեն․ Hohenbuehelia / Fungo ostrica gelatinoso (դոնդողային ոստրեսունկ)։

  • Լեհերեն․ Opieniek / Boczniakogel (դոնդողային կողասունկ)։

  • Չեխերեն․ Hlíva rosolovitá (դոնդողային ոստրեսունկ)։

Առաջարկվող նոր անունների քննություն

  1. Ականջոտնուկ (Ականջ + ոտն + ուկ) — Հիմնված է «ականջ» (կողմնային, անհամաչափ, ականջաձև գլխարկ) և «ոտնուկ» (կարճ, կողմնային ոտիկ) արմատների վրա։ Ճշգրտորեն փոխանցում է սնկի մորֆոլոգիական կառուցվածքը, ունի բնիկ հայկական հնչողություն, կիրառում է հայերենի բուսանուններին հարիր -ուկ վերջածանցը և ստեղծում է հիանալի համակարգային զույգ Tapinella (Ականջդմակ) ցեղի հետ։

    • Գնահատական․ 9.8/10

  2. Լորձականջ (Լորձ + ա + ականջ) — Շեշտադրում է գլխարկի վերին մակերեսին գտնվող բնորոշ լորձային/դոնդողային շերտը և ականջաձև տեսքը։ Գիտականորեն ինֆորմատիվ է, սակայն «լորձ» արմատը լեզվական առումով մի փոքր նվազ պոետիկ է։

    • Գնահատական․ 9.1/10

  3. Դոնդողականջ (Դոնդող + ա + ականջ) — Բառացի թարգմանում է անգլերեն (Jelly oyster) ժողովրդական անվանումը։ Պատկերավոր է, սակայն «դոնդող» արմատն ավելի քիչ է բնորոշ հայերենի ավանդական բուսանուններին։

    • Գնահատական․ 8.9/10

  4. Թիակասունկ (Թիակ + ա + սունկ) — Հղում է անում տիպային տեսակի (H. petaloides) կոշկաթիակաձև կամ թիակաձև գլխարկի մորֆոլոգիային։ Պարզ է, սակայն չի արտացոլում ոտիկի կամ լորձային շերտի առկայությունը։

    • Գնահատական․ 8.7/10

Եզրակացություն

Լեզվաբանական, տաքսոնոմիական և ձևաբանական վերլուծության արդյունքում Hohenbuehelia ցեղի համար ամենաարժանահավատ, գիտականորեն ճշգրիտ և բարեհունչ անվանումն է Ականջոտնուկ-ը։ Այն արտացոլում է սնկի ականջաձև գլխարկն ու կողմնային ոտիկը, հարազատ է հայերենի բառակազմական ավանդույթներին և հաստատվում է որպես Hohenbuehelia ցեղի պաշտոնական հայերեն անվանում։