Ցեղի բնորոշ տեսակները
Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը
Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը
Հայերեն մասնագիտական գրականության, բնապահպանական ցուցակների և սնկաբանական ցանկերի մեջ այս ցեղի համար արդեն իսկ հաստատված է և լայնորեն կիրառվում է «Աստղասունկ» անվանումը։ Սիրողական խոսույթում, սոցիալական մեդիայում և համացանցային թարգմանություններում շատ տարածված է նաև «Հողաստղ» անվանումը։ Երբեմն հանդիպում են ռուսերենից կատարված ուղղակի պատճենումները՝ «Զվեզդովիկ» կամ «Երկրային աստղ»։
-
«Աստղասունկ». Լիովին ընդունված, դասական գիտական անվանում է, որը ճշգրտորեն վերարտադրում է լատիներեն Geastrum (gē + astēr) բնագրի իմաստը։ Այն համապատասխանում է հայերենի բառակազմական կաղապարներին։
-
«Հողաստղ». Չափազանց տարածված է սիրողական սնկաբանների շրջանում։ Թեև այն բառացի թարգմանում է լատիներեն gē + astēr արմատները, սակայն ունի որոշակի տերմինաբանական թերություն․ առանց «սունկ» բաղադրիչի կամ հատուկ վերջածանցի, հայերենում այն ավելի շատ ընկալվում է որպես աստղագիտական կամ բուսաբանական փոխաբերություն, այլ ոչ թե հստակ, ինքնուրույն սնկանուն։
Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները
Geastrum ցեղն իր աստղաձև բացվող պերկատարով յուրահատուկ է, սակայն կարող է շփոթվել հետևյալ գաստերոմիցետային ցեղերի հետ․
| Astraeus | Արտաքինից գրեթե նույնական է, սակայն պատկանում է Boletales կարգին (Sclerodermatineae)։ Տարբերվում է նրանով, որ Astraeus-ի ճառագայթները հիգրոսկոպիկ են (չորանալիս փակվում են, խոնավանալիս՝ բացվում), իսկ սպորապարկը չունի ձևավորված գագաթնային անցք։ |
|---|---|
| Myriostoma | Նույնպես բացվում է աստղաձև, սակայն կենտրոնական սպորապարկն ունի ոչ թե մեկ, այլ բազմաթիվ ծակոտիներ (անցքեր) և նստած է բազմաթիվ փոքր ցողունիկների վրա։ |
| Sphaerobolus (Ճայթիկ) | Փոքրիկ սունկ է, որի արտաքին թաղանթը բացվում է աստղաձև, սակայն այն ուժով դուրս է կրակում/ճայթեցնում իր ներսի մեկ հատիկ սպորային գնդիկը (պերիդիոլը)։ |
| Scleroderma (Պնդեղ) | Պտղամարմինը հասունանալիս կարող է անանոն ճեղքվել, սակայն երբեք չի ձևավորում կանոնավոր, կաշվեկերպ աստղաձև ճառագայթներ։ |
| Bovista (Գլորուկ) | Պտղամարմինը գնդաձև է, հասունանալիս թաղանթը պոկվում է հողից և գլորվում, սակայն աստղաձև չի բացվում։ |
Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով
-
Ռուսերեն: Звездовик, Земляная звезда (նշանակում է «աստղիկ» կամ «հողային աստղ»)։
-
Անգլերեն: Earthstar (նշանակում է «երկրի/հողի աստղ»)։
-
Վրացերեն: ვარსკვლავა სოკო (Varskvlava soko — նշանակում է «աստղային սունկ»)։
-
Թուրքերեն: Yer yıldızı mantarı (իմաստը՝ «հողի աստղ սունկ»)։
-
Պարսկերեն: قارچ ستارهای (Gharche setarei — «աստղային սունկ»)։
-
Գերմաներեն: Erdstern (նշանակում է «հողային աստղ»)։
-
Ֆրանսերեն: Géastre / Étoile de terre (լատիներենից ֆրանսիականացված ձև կամ «երկրի աստղ»)։
-
Իտալերեն: Geastro / Stella della terra (լատիներեն ձևի ադապտացիա կամ «երկրի աստղ»)։
-
Լեհերեն: Gwiazdosz (մատնանշում է աստղաձևությունը)։
-
Չեխերեն: Hvězdovka (նշանակում է «աստղիկ»)։
Եզրակացություն
Geastrum ցեղի համար լեզվաբանորեն, մորֆոլոգիապես և տերմինաբանորեն ամենաճշգրիտ, բարեհունչ ու գիտականորեն հիմնավորված տարբերակն է Աստղասունկ անվանումը։ Այն լիովին վերարտադրում է լատիներեն բնագրի իմաստը (gē — հող, astēr — աստղ), հաստատված է հայկական սնկաբանական տերմինաբանության մեջ և ապահովում է կայուն տաքսոնոմիական ինքնուրույնություն։ Իսկ «Հողաստղ» ձևը կարող է դիտարկվել որպես հաջողված ժողովրդական-հոմանիշային տարբերակ։
Հաստատված ցեղանուն՝ Աստղասունկ (Geastrum)
