Ցեղի բնորոշ տեսակները
Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը
-
Գիտական անվանումը․ Fomitopsis Karst.
-
Տիպային տեսակ․ Fomitopsis pinicola (Sw.) Karst.
Գիտական Fomitopsis անվանումը կազմված է լատիներեն Fomes (աբեթասունկ/կայծոռ) ցեղանունից և հունարեն -opsis (օպսիս — նմանություն, արտաքին տեսք) վերջածանցից, ինչը բառացի նշանակում է «աբեթասնկանման» կամ «աբեթասնկի նմանակ»։
Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը
Հայերենում Fomitopsis ցեղի համար չկա պատմականորեն ձևավորված ժողովրդական առանձին անվանում։ Ռուսական սնկագիտական գրականության ազդեցությամբ և զանգվածային թարգմանություններում սույն ցեղի ներկայացուցիչներին ավտոմատ կերպով կոչել են «աբեթասունկ» (ռուս.՝ Трутовик) կամ անորոշ ու ընդհանրական «Ծառասունկ»։ Սա ֆունդամենտալ սնկաբանական սխալ է, քանի որ Fomes-ը (Աբեթասունկ) առաջացնում է սպիտակ փտուկ, ունի այլ հյուսվածքային կառուցվածք և պատմականորեն ծառայել է որպես կայծոռ/աբեթ, մինչդեռ Fomitopsis-ը առաջացնում է գորշ փտուկ և հանդիսանում է դրա մորֆոլոգիական ու տաքսոնոմիական «նմանակը»։ Հայերենի սնկանունների համակարգված տարանջատման համար անհրաժեշտ է Fomitopsis-ին տալ առանձին, նկարագրական և բնիկ անվանում։
Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները
| Fomes (Աբեթասունկ) | Ունի մոխրագույն, խիստ փայտացած, ձիու սմբակի ձև ունեցող պտղամարմին, առաջացնում է սպիտակ փտուկ (ոչ թե գորշ)։ Հյուսվածքը դարչնագույն-տամբակային է, որից պատրաստվել է իսկական աբեթը։ |
|---|---|
| Ganoderma (Փայլամորթ) | Աչքի է ընկնում վերին կեղևի ուժեղ լաքապատ, փայլուն տեսքով (օրինակ՝ Ganoderma lucidum) կամ մուգ դարչնագույն, անփայլ կորտեքսով, ունի երկշերտ, կետավոր սպորներ։ |
| Phellinus (Խցանենի) | Պտղամարմինը խիստ կարծր է, հյուսվածքը՝ մուգ ժանգաշագանակագույն, որը KOH-ի (կալիումի հիդրօքսիդ) ազդեցությունից իսկույն սևանում է։ |
| Trametes (Հովհարագի) | Պտղամարմինները բարակ են, կաշվեկերպ, հովհարաձև, վերին մակերեսին ունեն հստակ արտահայտված թավշյա և գունային գոտիներ։ |
Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով
-
Ռուսերեն․ * Фомитопсиս* / Трутовик (օգտագործվում է ցեղային տառադարձումը կամ ընդհանուր «трутовик» անունը)։
-
Անգլերեն․ * Red-belted conk* / Fomitopsis (սովորաբար նկարագրվում է տիպային տեսակի կարմիր գոտևորմամբ)։
-
Վրացերեն․ * ფომიტოპსისი* (Fomitopsisi — տառադարձում) կամ ცრუ აბედასოკო (Tsru abedasoko — կեղծ աբեթասունկ)։
-
Թուրքերեն․ * Katranlı kav mantarı* (խեժային/կպչուն աբեթասունկ)։
-
Պարսկերեն․ * قارچ شبیه آتشزنه* (Qarch-e shabihe atash-zaneh — աբեթասնկանման սունկ)։
-
Գերմաներեն․ * Rotrandiger Baumschwamm* (կարմիր-եզրավոր ծառասպունգ)։
-
Ֆրանսերեն․ * Polypeur bordé* / Fomitopsis (եզրավոր ծակոտկենաբեր)։
-
Իտալերեն․ * Fomitopsis* / Fungo del bordo rosso (կարմիր եզրով սունկ)։
-
Լեհերեն․ * Pień anyżowy* / Pniarek (բնասունկ / փայտասունկ)։
-
Չեխերեն․ * Troudnatec* / Pěnovec (աբեթային սունկ)։