Ցեղի բնորոշ տեսակները
Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը
-
Գիտական անվանումը․ Daldinia Ces. & De Not. (1863)
-
Տիպային տեսակ․ Daldinia concentrica (Bolt. : Fr.) Ces. & De Not. (1863)
Գիտական Daldinia անվանումը տրվել է ի պատիվ 19-րդ դարի շվեյցարացի-իտալացի կապուցին վանական, բուսաբան և սնկաբան Ագոստինո Դալդինիի (Agostino Daldini, 1817–1886)։
Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը
Հայերենում Daldinia ցեղի համար պատմականորեն ձևավորված բնիկ ժողովրդական անվանում չի պահպանվել։ Ռուսական սնկագիտական գրականության ազդեցությամբ հայկական սիրողական աղբյուրներում և թարգմանություններում հաճախ կիրառվել է «Դալդինիա» ուղղակի տառադարձումը կամ ռուսերեն «Дальдиния» բառի պատճենումը։ Երբեմն հանդիպում են նաև «Ածխասունկ» ընդհանրական անվանումը։
«Ածխասունկ» անվանումը չափազանց լայն է, քանի որ այն կարող է վերաբերել Xylariales կարգի տասնյակ այլ ցեղերի (օրինակ՝ Biscogniauxia, Annulohypoxylon, Camarops)։ Ուղղակի տառադարձությունները («Դալդինիա») զուրկ են մորֆոլոգիական պատկերավորությունից և չեն արտացոլում հայերենի բառակազմական ավանդույթները։
Հայերեն սնկանունների ցանկում առաջարկված Ածխագնդիկ անվանումը լեզվաբանական, ձևաբանական և համակարգային տեսանկյունից կատարյալ է։ Այն միավորում է սնկի ածխանման, սև կոշտ հյուսվածքը («ածուխ»/«ածխացած») և դրա բնորոշ գնդաձև-կիսագնդաձև մորֆոլոգիան («գնդիկ»/«գնդաձև»)։ Այն նաև ստեղծում է հիանալի տաքսոնոմիական զույգ ազգակից Hypoxylon (Ածխաբշտիկ) ցեղի հետ։
Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները
| Hypoxylon (Ածխաբշտիկ) | Պտղամարմինները չունեն ներսի խտակենտրոն (կոնցենտրիկ) օղակներ, ավելի փոքր են, բարձիկաձև կամ տարածված, իսկ մետաղական-սև կամ դարչնագույն մակերեսը պատված է բշտիկավոր կետերով։ |
|---|---|
| Xylaria (Փայտեղջյուր) | Ստրոմաները ուղղահայաց ցցված են, եղջյուրաձև, մեղտաձև կամ մատնաձև, ունեն արտահայտված ոտիկ, իսկ ներսի հյուսվածքը սպիտակ է։ |
| Biscogniauxia (Ածխակճեպ) | Առաջացնում է ծառի կեղևի վրա հարթ, սալաձև, տարածված, սև, կեղևանման ստրոմաներ։ |
| Camarops (Մթակուտ) | Ստրոմաները խոշոր են, բարձիկաձև կամ հարթ-տարածված, սև, իսկ պերիտեցիումները դասավորված են ուղղահայաց երկար խողովակներով։ |
| Bulgaria | Գնդաձև-թասաձև է, սակայն ունի դոնդողանման, փափուկ-կաշվեկերպ հյուսվածք (ոչ թե ածխացած-փայտային) և աճում է կեչու կամ կաղնու կեղևին։ |
Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով
-
Ռուսերեն․ Дальдиния (տառադարձում) / Пирог Cобственной выпечки (կատակային ժողովրդական՝ «սեփական թխվածք») / Угольный гриб (ածխասունկ)։
-
Անգլերեն․ King Alfred’s cakes (Ալֆրեդ թագավորի թխվածքաբլիթներ) / Coal fungus (ածխասունկ) / Carbon balls (ածխային գնդեր)։
-
Վրացերեն․ დალდინია (Daldinia — տառադարձում) / ნახშიროვანი ბურთი (Nakhshirovani burti — ածխային գունդ)։
-
Թուրքերեն․ Kömür topu mantarı (ածխագունդ սունկ)։
-
Պարսկերեն․ قارچ توپی زغالی (Qarch-e topi-ye zoghali — ածխային գնդասունկ)։
-
Գերմաներեն․ Kugelkohlenpilz (գնդաձև ածխասունկ)։
-
Ֆրանսերեն․ Daldinie concentrique (խտակենտրոն դալդինիա)։
-
Իտալերեն․ Daldinia concentrica / Fungo carbone (ածխասունկ)։
-
Լեհերեն․ Warstwawiak żglasty (ածխային շերտասունկ)։
-
Չեխերեն․ Sazečka uhelná (ածխային մրասունկ)։