Ցեղի բնորոշ տեսակները
Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը
-
Գիտական անվանումը․ Clitopilus (Fr. ex Rabenh.) P. Kumm. (1871)
-
Տիպային տեսակ․ Clitopilus prunulus (Scop.) P. Kumm. (1871)
Գիտական Clitopilus անվանումը կազմված է հունարեն κλίτος (klitos — թեքություն, լանջ, գոգավորություն) և πῖλος (pilos — գլխարկ, թասակ, պիլեուս) բառերից, ինչը բառացի նշանակում է «թեք գլխարկով» կամ «գոգավոր գլխարկով» սունկ՝ հղում անելով հասունացման ընթացքում պտղամարմնի գլխարկի լանջաձև-գոգավոր կամ ձագարաձև դառնալու հատկությանը։
Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը
Հայերենում Clitopilus ցեղի համար պատմականորեն ձևավորված բնիկ ժողովրդական անվանում գրեթե չի պահպանվել, ինչը պայմանավորված է սպիտակ գունավորում ունեցող սնկերի հանդեպ ժողովրդական զգուշավորությամբ (վախ՝ մահացու թունավոր Amanita-ներից)։
Առաջարկում ենք Ալրևոր անվանումը, որը լեզվական, մորֆոլոգիական և զգայական (օլֆակտոր) տեսանկյունից կատարյալ է։ Այն հիմնված է «ալյուր» արմատի և հայերենի բնիկ -ևոր (առատ, հատկանիշով օժտված) ածանցի վրա (ինչպես՝ ալևոր, ձևավոր), ինչը ճշգրտորեն փոխանցում է սնկի թե՛ ալրապատ, սպիտակ-ալևոր արտաքին տեսքը, թե՛ նրա ամենաբնորոշ՝ թարմ ալյուրի բույրը։
Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները
| Clitocybe (Լանջառ) | Ունի նմանատիպ ձագարաձև/լանջաձև գլխարկ և իջնող թիթեղներ, սակայն սպորափոշին սպիտակ է (ոչ թե վարդագույն), իսկ որոշ սպիտակ տեսակներ (C. rivulosa, C. dealbata) մահացու թունավոր են (պարունակում են մուսկարին)։ |
|---|---|
| Entoloma (Վարդիթեղ) | Սպորափոշին նույնպես վարդագույն է, սակայն թիթեղները ոտիկի վրա իջնող չեն (կպած են կամ ազատ), իսկ գլխարկը սովորաբար ձագարաձև չի դառնում, ունի կենտրոնական բլթակ։ |
| Calocybe (Գեղասունկ / Մայիսյան սունկ) | Calocybe gambosa-ն նույնպես ունի ուժեղ ալյուրի բույր, սակայն թիթեղները սպիտակ են, կպած (ոչ իջնող), իսկ պտղամարմինը շատ ավելի մսալից է, աճում է գարնանը։ |
| Leucopaxillus (Ճերմնագամ) | Խոշոր, մսալից սպիտակ սնկեր են՝ իջնող թիթեղներով, սակայն սպորափոշին սպիտակ է, իսկ հյուսվածքը չունի ալյուրի բնորոշ քաղցրահամ բույրը։ |
Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով
-
Ռուսերեն․ Ивишень (իվիշեն) / Клитопилус (տառադարձում) / Подвишень (ուռենատակ)։
-
Անգլերեն․ The Miller (ալրաղացպան/ալրագործ) / Sweetbread mushroom (քաղցր հացասունկ)։
-
Վրացերեն․ ქლიტოპილუსი (Klitopilusi — տառադարձում) / ფქვილისა სოკო (Pkvilisa soko — ալրասունկ)։
-
Թուրքերեն․ Un mantarı (ալրասունկ)։
-
Պարսկերեն․ قارچ آردی (Qarch-e ardi — ալրային սունկ)։
-
Գերմաներեն․ Mehlräsling (ալրասունկ / ալրային ռեսլինգ)։
-
Ֆրանսերեն․ Le Meunier (ալրաղացպան)։
-
Իտալերեն․ Spia del porcino (արքայասնկի լրտես/նախանշան — քանի որ հաճախ աճում է Boletus edulis-ի հետ նույն տեղերում)։
-
Լեհերեն․ Sadówka (այգեսունկ) / Różowopłytka (վարդաթիթեղ)։
-
Չեխերեն․ Měchovka (ալրապարկիկ) / Mechovka obecná (սովորական ալրասունկ)։
Եզրակացություն
Լեզվաբանական, տաքսոնոմիական և էկոլոգիական բոլոր տվյալների համադրությամբ՝ Clitopilus ցեղի համար ամենաարժանահավատ, լեզվականորեն ազնիվ և բարեհունչ անվանումն է Ալրևոր-ը։ Այն լիովին արտահայտում է սնկի ալրային բույրն ու ալևոր-սպիտակ տեսքը, հարազատ է հայերենի բառակազմական ավանդույթներին և հաստատվում է որպես Clitopilus ցեղի պաշտոնական հայերեն անվանում։