Գիտությունը սովորաբար ասոցացվում է լրջության, ճշգրտության և բարդ լատիներեն տերմինների հետ։ Սակայն երբեմն, նույնիսկ ամենահարգված գիտնականները չեն կարողանում դիմադրել լավ կատակի գայթակղությանը։ Այս պատմությունը վառ ապացույցն է այն բանի, թե ինչու է կարևոր ոչ միայն հավաքել նմուշներ, այլև ուշադիր կարդալ ու հասկանալ դրանց անունները (ինչը մեր բառարանի ստեղծման հիմնաքարերից է):
«Աֆրիկյան հրաշքը»
1953 թվականին բրիտանացի հայտնի սնկաբան Ռիչարդ Դենիսը գիտական հանրությանը ներկայացրեց մի «բացառիկ» նմուշ, որը նա իբր բերել էր Արևելյան Աֆրիկայից։ Այն իր տեսքով հիշեցնում էր փոքրիկ, կոշտ, սևացած գնդիկ՝ նման Scleroderma (Կեղծ անձրևասունկ) կամ Tuber (Գետնասունկ) ցեղերի ներկայացուցիչներին։
Նմուշը հանդիսավոր կերպով տեղադրվեց Լոնդոնի Քյուի թագավորական բուսաբանական այգու (Kew Gardens) հերբարիումում՝ որպես գիտությանը անհայտ տեսակ։
Լատիներենի դասեր. Ի՞նչ էր թաքնված անվան մեջ
Դենիսը նոր տեսակը անվանեց Golfballia ambusta:
Եթե այդ ժամանակվա գիտնականները մի պահ կտրվեին իրենց մանրադիտակներից և կիրառեին լեզվաբանական վերլուծություն, նրանք կբացահայտեին կատակը հենց տեղում.
- Golfballia – Լատինացված անգլերեն՝ «Գոլֆի գնդակ»:
- Ambusta – Լատիներեն ambustus բառից, որը նշանակում է «այրված», «խանձված» կամ «կրակով վնասված»:
Գիտական թարգմանությունը. «Այրված գոլֆի գնդակ»։
Սակայն, ցավոք (կամ բարեբախտաբար՝ հումորի համար), գործընկերները այնքան էին տարված նոր տեսակի հայտնաբերմամբ, որ ուշադրություն չդարձրեցին ակնհայտին։ Տարիներ շարունակ այս «սունկը» ցուցադրվում էր թանգարանում։ Ավելին, ժամանակի ընթացքում հավաքածուն համալրվեց ևս երկու նմանատիպ նմուշներով՝ հավանաբար, մարդիկ գտել էին այրված խոտածածկույթներում կորած և կրակից սևացած այլ գոլֆի գնդակներ և, հետևելով հեղինակավոր գիտնականի օրինակին, «որոշել» էին դրանք որպես Golfballia:
Ճշմարտության բացահայտումը
Ռիչարդ Դենիսը մահացավ 2003 թվականին՝ այդպես էլ չբացահայտելով խաղաքարտերը կենդանության օրոք։ Ճշմարտությունը ջրի երես դուրս եկավ միայն վերջերս, երբ ուսումնասիրվեցին նրա անձնական օրագրերը։ Այնտեղ նա խոստովանել էր, որ դա ընդամենը խարույկի մեջ ընկած և այրված գոլֆի գնդակ էր, որը նա որոշել էր օգտագործել որպես յուրօրինակ թեստ՝ ստուգելու գործընկերների ուշադրությունը։
Ի՞նչ կապ ունի սա Հայկական Սնկանունների Բառարանի հետ
Այս պատմությունը հիանալի օրինակ է, թե ինչու մենք չպետք է մեխանիկորեն մոտենանք անվանումներին։
- Կուրորեն չթարգմանել. Եթե մենք ռուսերենից կամ լատիներենից մեխանիկորեն թարգմանենք անունները՝ առանց հասկանալու դրանց բուն էությունը, կարող ենք ստեղծել մեր սեփական Golfballia-ները։
- Ստուգաբանության կարևորությունը. Սնկի անունը պետք է արտացոլի նրա իրական բնույթը, մորֆոլոգիան (ձևը) և էկոլոգիան, ոչ թե լինի անհասկանալի հնչյունների խումբ։
- Քննադատական մոտեցում. Յուրաքանչյուր «նոր» տեսակ կամ անուն պահանջում է մանրակրկիտ զննում՝ լինի դա անտառում գտնված սունկ, թե գրքից վերցված տերմին։
Golfballia ambusta-ն մնում է պատմության մեջ որպես հիշեցում. գիտությունը նույնպես հումորի զգացում ունի, իսկ լատիներենի իմացությունը կարող է փրկել ձեզ այրված ռետինը հազվագյուտ սնկի տեղ ընդունելուց։