Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը
-
Լատիներեն անվանում. Volvopluteus (2011 թ. առանձնացված ցեղ)։ (Vizzini, Contu & Justo)
-
Ստուգաբանություն. Բաղկացած է լատիներեն Volva (Պատան/Պատյան) և Pluteus (Ասպար/Վահան) արմատներից։
-
Տաքսոնոմիական ճշգրտում. Երկար ժամանակ այս ցեղի սնկերը սխալմամբ դասվել են Volvariella ցեղի մեջ։ Մոլեկուլային հետազոտությունները ցույց են տվել, որ սրանք առանձին միավոր են, որոնք ձևաբանորեն միավորում են պատյանը (վոլվա) և ասպարաձև (վահանաձև) գլխարկը։
Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը
-
Հնացած/Սխալ անուններ. Վոլվարիելա (ռուսերեն Вольвариелла կալկա)։
-
Վերլուծություն. Հայերեն մասնագիտական գրականության մեջ նոր տերմինի բացակայության պատճենով շարունակվում է օգտագործվել «Վոլվարիելա» անունը, որը գիտականորեն հնացած է և այլևս չի համապատասխանում այս սնկերի գենետիկական պատկանելությանը։ Տեղի է ունենում իմաստային շփոթ Volvariella և Volvopluteus ցեղերի միջև։
-
Նոր եզրույթի ընտրություն. ՊԱՏՅԱՆԱՍՊԱՐ։
-
Պատյան. Ընտրվել է որպես սնկի հիմքում եղած թաղանթի ամենանուրբ և դիպուկ բնորոշում (ի տարբերություն կոշտ «պատյանի»)։
-
Ասպար. Հին հայկական կլոր վահանը, որը կատարյալ փոխանցում է լատիներեն Pluteus-ի թե՛ իմաստը, թե՛ գլխարկի ձևը։
-
Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները
Volvopluteus ցեղի տեսակները ճիշտ որոշելու և վտանգավոր սխալներից խուսափելու համար անհրաժեշտ է այն տարբերակել հետևյալ նմանակ ցեղերից.
| Amanita | Ամենավտանգավոր նմանակն է։ Նմանություն. Ունի արտահայտված volva (պատյան) ոտիկի հիմքում։ Տարբերակիչ. Amanita-ի տեսակների սպորափոշին և թիթեղիկները սպիտակ են, մինչդեռ Volvopluteus-ինը՝ վարդագույն։ Բացի այդ, Amanita-ն հիմնականում ունի օղակ (annulus) ոտիկի վրա։ |
|---|---|
| Volvariella | Նմանություն. Ունի և՛ volva, և՛ վարդագույն սպորներ։ Տարբերակիչ. Volvariella-ի գլխարկի մակերեսը միշտ չոր է, թելավոր կամ մետաքսանման, երբեք չի լինում լորձնային (viscid)։ Աճում են հիմնականում բնափայտի վրա։ |
| Pluteus | Նմանություն. Գլխարկի ձևը, ազատ թիթեղիկները և վարդագույն սպորները նույնական են։ Տարբերակիչ. Pluteus ցեղի ներկայացուցիչները բացարձակապես չունեն volva (պատյան) ոտիկի հիմքում։ |
| Lepiota | Նմանություն. Ընդհանուր սիլուետը և ազատ թիթեղիկները։ Տարբերակիչ. Չունեն volva, ունեն ոտիկի օղակ, իսկ սպորափոշին սպիտակ է։ |
| Agaricus | Նմանություն. Հասուն նմուշների թիթեղիկները կարող են լինել վարդագույն կամ դարչնագույն։ Տարբերակիչ. Չունեն volva, ունեն օղակ, իսկ հասուն սպորափոշին մուգ շագանակագույն է (chocolate-brown), այլ ոչ թե բաց վարդագույն։ |
Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով
-
Ռուսերեն. Вольвоплютеус (տրանսլիտերացիա)։
-
Անգլերեն. Sheathed Pluteus (Պատյանավոր ասպար)։
-
Վրացերեն. წებოვანი ვოლვარიელა [tsebovani volvariella] (Կպչուն վոլվարիելա)։
-
Ֆրանսերեն. Volvaire gluante (Կպչուն պատանավոր)։
Եզրակացություն
Որպես Volvopluteus ցեղի պաշտոնական հայերեն անվանում հաստատվում է ՊԱՏՅԱՆԱՍՊԱՐ եզրույթը։
Հիմնավորում.
-
Գիտական ճշգրտություն. «Պատյան» բառը լավագույնս է բնորոշում սնկի հիմքում գտնվող նուրբ թաղանթը՝ տարբերակելով այն սովորական «պատյանից»։
-
Լեզվական ինքնություն. «Ասպար» բառը վերականգնում է հայերենի բնիկ ռազմական բառապաշարը՝ ճշգրիտ փոխանցելով լատիներեն բնագրի ռազմական իմաստը։
-
Բարեհնչյունություն. Բառն ունի հստակ ռիթմիկ կառուցվածք, որը հեշտացնում է տեսակների անվանակոչումը։