Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը
Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը
Արդի հայալեզու գիտական և հանրամատչելի գրականության մեջ այս ցեղի համար հաստատված բնիկ անվանում գոյություն չունի։ Հաճախ հանդիպում է լատիներենից ուղղակի տառադարձված «Ալևրիա» ձևը կամ ռուսերենից մեխանիկորեն պատճենված «Նարնջագույն պեցիցա» (Пецица оранжевая) սխալ եզրույթը։
Քննադատական վերլուծություն.
-
«Ալևրիա» տարբերակը լեզվական մակաբույծ է. այն ոչինչ չի ասում հայախոսին սնկի ձևաբանության կամ էության մասին՝ սունկը օտարելով մեր լեզվամտածողությունից։
-
«Պեցիցա» արմատի կիրառումը տաքսոնոմիական կոպիտ սխալ է, քանի որ Peziza-ն և Aleuria-ն գիտականորեն տարբեր ցեղեր են։ Ռուսական կաղապարների մեխանիկական թարգմանությունը չի արտացոլում հայերենի բուսանվանական ավանդական կառուցվածքները։
Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները
Aleuria ցեղի ճիշտ անվանակոչման և նույնականացման համար անհրաժեշտ է այն տարանջատել մոտ 5 ձևաբանական նմանակներից.
| Pezizae | Ունեն համանման թասանման ձև, սակայն Peziza ցեղի ներկայացուցիչները հիմնականում գորշ, շագանակագույն կամ մանուշակագույն երանգների են, իսկ միկրոսկոպիայի դեպքում նրանց պարկերը յոդի ազդեցությամբ կապտում են (ամիլոիդ են), ինչը բնորոշ չէ Aleuria-ին։ |
|---|---|
| Otidea | Նույնպես պարկավոր թասասունկ է, սակայն նրա պտղամարմինը մի կողմից ակոսված կամ երկայնակի ճեղքված է՝ հիշեցնելով կենդանու ականջ, մինչդեռ Aleuria-ն ունի համաչափ, կլորավուն թասի ձև։ |
| Sarcoscypha | Ձևավորում է վառ կարմիր թասիկներ, սակայն, ի տարբերություն հողաբնակ Aleuria-ի, աճում է բացառապես փտած փայտի, թաղված ճյուղերի վրա և ունի սպիտակավուն, մազմզոտ արտաքին մակերես։ |
| Scutellinia | Փոքր, նարնջագույն թասիկներ են, որոնց գլխավոր տարբերակիչն է եզրային մասում ընդգծված, կոպիտ, մութ մազիկների (կոպերի) առկայությունը, ինչը լիովին բացակայում է Aleuria-ի մոտ։ |
| Tarzetta | Թասասնկեր են, որոնք ունեն նմանատիպ աճելավայր, բայց զուրկ են վառ կարոտինոիդային (նարնջագույն) պիգմենտներից. դրանք գորշավուն, կրեմագույն կամ կեղտոտ սպիտակ երանգների են։ |
Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով
-
Ռուսերեն: Алеврия (տառադարձություն) – ընդգծում է ալրային մակերեսը։
-
Անգլերեն: Orange peel fungus – «Նարնջի կեղևի սունկ», արտացոլում է տեսողական նմանությունը նարնջի կեղևին։
-
Վրացերեն: ალევრია (Alevria) – ուղղակի տառադարձություն լատիներենից։
-
Թուրքերեն: Turuncu çanak mantarı – «Նարնջագույն թաս-սունկ», նկարագրում է ձևն ու գույնը։
-
Պարսկերեն: قارچ پوست پرتقالی (Gharche pooste porteghali) – «Նարնջի կեղևի սունկ»։
-
Գերմաներեն: Orange-Becherling – «Նարնջագույն գավաթիկ/բաժակիկ»։
-
Ֆրանսերեն: Pézize orangée – «Նարնջագույն պեցիցա»։
-
Իտալերեն: Coppetta arancione – «Նարնջագույն թասիկ»։
-
Լեհերեն: Dzieżka pomarańczowa – «Dzieżka» նշանակում է խմոր հունցելու ավանդական փայտե տաշտակ, ինչը մատնանշում է սնկի ձևը։
-
Չեխերեն: Mísenka oranžová – Ծագում է «mísa» (թաս, պնակ) արմատից՝ «Թասիկ նարնջագույն»։
Եզրակացություն
Որպես բառարանի հիմնական գիտական անվանում հաստատել Ալրուկ եզրույթը։ Այն կապում է միջազգային գիտական ստուգաբանությունը հայկական բնիկ բառակազմության հետ՝ սնկանունների համակարգում ստեղծելով կայուն, հեշտ հիշվող և անկախ տաքսոնոմիկ միավոր։