Կոյասունկ (Coprinopsis)


Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը

  • Ծագումը: Անվանումը կազմված է հունարեն κόπρος (kopros) — «գոմաղբ, կղանք» և ὄψις (opsis) — «տեսք, նմանություն» բառերից։

  • Դասակարգում և նշանակություն: Coprinopsis-ը պատկանում է Psathyrellaceae ընտանիքին։ Նախկինում այս տեսակները ներառված էին Coprinus (Թանաքասունկ) ընդարձակ ցեղի մեջ, սակայն մոլեկուլային-ֆիլոգենետիկ հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ դրանք էվոլյուցիոն տեսանկյունից տարբեր են։

  • Կենսակերպ: Այս ցեղի ներկայացուցիչները սապրոտրոֆներ են, որոնցից շատերը կոպրոֆիլ են (աճում են գոմաղբի վրա)։ Ցեղի տիպիկ տեսակներն են՝ Coprinopsis atramentaria (ուտելի է, բայց ալկոհոլի հետ՝ թունավոր) և Coprinopsis strossmayeri։

Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը

  • Առկա անվանումներ: «Գոմաղբասունկ» (ռուսերեն Навозник-ի պատճենում)։

  • Քննադատություն: «Գոմաղբասունկ» անվանումը կոշտ է, հնչերանգային առումով՝ տհաճ և գիտականորեն ոչ միշտ ճշգրիտ, քանի որ այս ցեղի ոչ բոլոր տեսակներն են աճում բացառապես գոմաղբի վրա։ 

Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները

Տարբերակելու համար անհրաժեշտ է դիտարկել հետևյալ ցեղերը.

Coprinus Ունեն ավելի մեծ պտղամարմին, օրինակ՝ C. comatus: Տարբերվում են սպորների կառուցվածքով և գենետիկորեն։
Coprinellus Ավելի փոքր են, հաճախ ունենում են փայլուն մասնիկներ (միկրոսկոպիկ մազիկներ) գլխարկի վրա, ինչպես C. micaceus։
Psathyrella Գլխարկները չեն լուծվում, պտղամարմինը չափազանց փխրուն է։
Parasola Գլխարկները հովանոցաձև են, առանց թեփուկների կամ մազիկների, սովորաբար աճում են խոտածածկ տարածքներում։
Panaeolus Սպորափոշին սև է, բայց գլխարկները չեն թեքվում և չեն լուծվում թանաքանման զանգվածի։

Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով

  • Ռուսերեն: Навозник (Գոմաղբի վրա աճող)։

  • Անգլերեն: Inky cap (Թանաքե գլխարկ)։

  • Վրացերեն: სილიო (Silio) ։

  • Թուրքերեն: Mürekkep mantarı (Թանաքասունկ)։

  • Պարսկերեն: قارچ مرکبی (Թանաքասունկ)։

  • Գերմաներեն: Tintlinge (Թանաքոտներ)։

  • Ֆրանսերեն: Coprin (Լատիներենից փոխառյալ)։

  • Իտալերեն: Coprino (Լատիներենից փոխառյալ)։

  • Լեհերեն: Czernidłak (Սևացնող, թանաքոտող)։

  • Չեխերեն: Hnojník (Գոմաղբասունկ)։

Առաջարկվող նոր անունների քննություն

Անվանման թեկնածու Ստուգաբանական և իմաստային վերլուծություն Գնահատական
Գոմաղբասունկ Ռուսերեն «Навозник» բառի ուղղակի պատճենումն է։ Չնայած իմաստային ճշգրտությանը, այն չափազանց երկարաշունչ է և կենցաղային-կոպիտ երանգ ունի, ինչը խորշեցնում է սնկի ուտելի տեսակների օգտագործումից։ Անընդունելի
Թրիքասունկ Բնիկ հայերեն «թրիք» արմատով կազմված անուն։ Ունի նույն իմաստային ծանրաբեռնվածությունը, ինչ «գոմաղբասունկը», բայց ավելի բարբառային և ոչ գիտական հնչողություն ունի։ Անցանկալի
Թանաքասունկ Արտացոլում է սնկի գլխարկի ինքնալուծման (autolysis) հատկությունը։ Թեև նկարագրական է, սակայն այն բնորոշում է միայն հասունացման փուլը և չի արտահայտում ցեղի էկոլոգիական բնույթը։ Բացի այդ մենք այն արդեն ընդունել ենք coprinus ցեղի համար։ Լրացուցիչ/Հոմանիշ
Կոյասունկ Օգտագործված է «կոյ» (կույտ, աղբ, նաև՝ գոմաղբ) արմատը։ Այն ամենամոտն է լատիներեն Coprinopsis (kopros — կոյ) բնագրին։ Հնչում է ակադեմիական, սեղմ է և բարեհունչ։ Գերազանց
Կոյակ «Կոյ» արմատի և «-ակ» փոքրացուցիչ-փաղաքշական կամ պատկանելություն ցույց տվող մասնիկի միացումն է։ Չափազանց հակիրճ է, բայց կարող է շփոթվել այլ հասկացությունների հետ։ Բավարար
Կվաբնակ / Կվածին Այստեղ օգտագործվում է «կվի» (արտաթորանք) արմատը։ «Կվաբնակը» ճիշտ է նկարագրում միջավայրը, իսկ «Կվածինը»՝ ծագումը։ Սակայն «կվի» արմատը ժամանակակից հայերենում գրեթե չի գործածվում և կարող է անհասկանալի լինել լայն շրջանակների համար։ Գիտական-նեղ
Կոյաճ Կազմված է «կոյ» + «աճ» (աճող) բաղադրիչներից։ Լեզվաբանորեն շատ հետաքրքիր կառույց է, որը հիշեցնում է «արագաճ» կամ «ինքնաճ» բառերը, բայց որպես սնկանուն կարող է ընկալվել որպես գործողություն, այլ ոչ թե տեսակ։ Լավ

Եզրակացություն

Որպես գիտական և լեզվաբանական վերլուծության արդյունք՝ Coprinopsis ցեղի համար հայերեն պաշտոնական անվանում հաստատել Կոյասունկ տարբերակը։ Այն բավարարում է գիտական ճշգրտությանը (լատիներեն copros արմատի թարգմանությունն է), ապահովում է լեզվական անկախությունը ռուսերեն պատճենումից և ունի բնիկ հայկական հնչողություն։