Աջակցել

Առնասունկ (Phallus)


Լատիներեն անվան ծագումնաբանությունը

  • Գիտական անուն. Phallus (L., 1753)։

  • Ծագումնաբանություն. Ծագում է հունարեն φαλλός (phallos) բառից, որը նշանակում է «արական սեռական անդամ»։

Հայերեն առկա անուններն ու դրանց քննադատությունը

  • Թիակիկ (ռուս. Весёлка-ից). Ինչպես նախկինում քննարկեցինք, ռուսերեն весёлка բառը ծագում է весло (թիակ) բառից՝ ակնարկելով խմոր հարելու գործիքի տեսքը։ Հայերեն «Թիակիկ» անվանումը զուրկ է որևէ մորֆոլոգիական հիմքից մեր լեզվամտածողության մեջ. սունկը թիակի նման չէ, և սա լեզվական անքննադատ պատճենման (կալկա) տիպիկ օրինակ է, որը պետք է դուրս մղվի գիտական շրջանառությունից։

  • Մորկեղ (Morchella-ի հետ շփոթ). Որոշ աղբյուրներում ցեղի ամենահայտնի տեսակը անվանում են անվանվում է «Գարշահոտ մորկեղ»։ Սա կենսաբանական կոպիտ սխալ է, քանի որ մորկեղները (ասկոմիցետներ) պատկանում են բոլորովին տարբեր կարգաբանական խմբի։

Մորֆոլոգիական նմանակներն ու նրանց տարբերակիչները

Ցեղային մակարդակով Phallus-ը պետք է տարբերել հետևյալ մոտ ցեղերից.

Mutinus Ոտիկն ավելի նեղ է, գլխիկը հստակ առանձնացված չէ և չի տարբերվում ոտիկի տրամագծից։
Dictyophora Հաճախ համարվում է Phallus-ի ենթացեղ, բնորոշվում է գլխիկի տակից կախված երկար, ցանցանման «շրջազգեստով» (ինդուզիում)։
Clathrus Պտղամարմինն ունի վանդակավոր, գնդաձև կամ աստղաձև կառուցվածք, այլ ոչ թե ուղղաձիգ ոտիկ։
Lysurus Գլխիկը բաժանված է մի քանի ուղղահայաց «շոշափուկների»։

Սնկի անվան մեկնաբանությունն այլ լեզուներով

Այս ցեղի անվանումները գրեթե բոլոր լեզուներում հիմնված են կա՛մ ձևի, կա՛մ հոտի վրա.

  • Ռուսերեն. Весёлка (Թիակիկ)։

  • Անգլերեն. Stinkhorn (Գարշահոտ եղջյուր)։

  • Գերմաներեն. Stinkmorchel (Գարշահոտ մորկեղ)։

  • Ֆրանսերեն. Satyre (Սատիր — դիցաբանական ֆալլուսային կերպար)։

  • Իտալերեն. Fallo (Ֆալլոս/Առնանդամ)։

  • Վրացերեն. ქვეყნისგული (Kveknisguli — Երկրի սիրտ) կամ ჭუჭყიანი სოკო (Կեղտոտ սունկ)։

  • Թուրքերեն. Teke mantarı (Քաղի/այծի սունկ — հոտի պատճառով)։

  • Պարսկերեն. قارچ متعفن (Gharche motaffan — Գարշահոտ սունկ)։

  • Լեհերեն. Sromotnik (Անամոթ/Ամոթալի)։

  • Չեխերեն. Hadovka (Օձասունկ — մաշկանման մակերևույթի պատճառով)։

Առաջարկվող նոր անունների քննություն

Հաշվի առնելով սնկի՝ առնանդամ հիշեցնող ձևը, լատիներեն և այլ լեզուներում այս հատկանիշի ընդգծումը, դտարկենք հայերեն «Առնի» արմատի հիման վրա ստեղծված երեք հիմնական թեկնածուներին.

  1. Առնասունկ.

    • Վերլուծություն. Ուղղակի և գիտականորեն ճշգրիտ թարգմանությունն է լատիներեն Phallus-ի։ Այն միավորում է բնիկ հայերեն «Առնի» (արական) և «Սունկ» բաղադրիչները։

    • Գնահատական. Գերազանց։ Հարմար է որպես պաշտոնական գիտական ցեղանուն։ Այն հնչում է ակադեմիական, բայց միևնույն ժամանակ հստակ մատնանշում է սնկի տեսքը։

  2. Առնուկ.

    • Վերլուծություն. Կազմված է «-ուկ» փոքրացնող-փաղաքշական վերջավորությամբ։

    • Գնահատական. Լավ (Ժողովրդական/Կենդանի). Սա կարող է հիանալի ժողովրդական տարբերակ լինել։ Այն ավելի մտերմիկ է և հիշվող։ Սակայն գիտական ցեղանվան համար կարող է թվալ թերի։ Բացի այդ սնկի գարշահոտությունն ու տեսքը չեն համապատասխանում այս մեղմացուցիչ վերջածանցին։

  3. Առնավոր.

    • Վերլուծություն. «-ավոր» ածանցը նշանակում է հատկանիշ կրող։

    • Գնահատական. Բարձր (Նկարագրական). Սա շատ պատկերավոր անուն է, որը հիշեցնում է հայկական միջնադարյան բուսանունների ոճը։ Այն շեշտում է սնկի ֆալլուսային էությունը որպես բնութագրիչ հատկանիշ։

Եզրակացություն

Որպես հայերեն սնկանունների բառարանի պաշտոնական գիտական անվանում Phallus ցեղի համար հաստատում ենք.

ԱՌՆԱՍՈՒՆԿ

Հիմնավորում. Սա միակ տարբերակն է, որը լիարժեքորեն ծածկում է լատիներեն բնագրի իմաստը, խուսափում է օտարաբանություններից և ռուսերենի սխալ պատճենումից («թիակիկ»)։ Այն թույլ է տալիս ստեղծել տրամաբանական տեսակային անուններ, օրինակ՝ Phallus impudicus — Առնասունկ անպարկեշտ։

Թեպետ, պետք է ասել, որ Առնավորն էլ է հեռանկարային ցեղանուն։

Այս ցեղի տեսակները